Archive Frans van Dooren

The Department Special Collections of the Utrecht University Library keeps the archive F.W.M. (Frans) van Dooren in trust since 2010.

Frans van Dooren (1934-2005) was one of the best-known Italianists in the Netherlands, particularly noted as a Dante-expert. His archive contains his correspondence with most of the Dutch Italianists, comprehensive documentation on Italian authors and literature, manuscripts and copies of all his many published articles, lectures, interviews and reviews. Besides this, it contains some manuscripts of translations that other people sent him.

Frans was also a passionate collector of Dutch translations of Italian literature. The Utrecht University Library possesses 324 books out of his collection. All these books can be found on provenance in the on-line library catalogue.

This digital exhibition gives an impression of the content of the archive and of the many aspects of Frans van Dooren's work (in Dutch). Made by Hanneke Joordens in a traineeship which is part of the M.A. programme European Literature of the Renaissance. The digital exhibition is published in cooperation with Special Collections of the University Library of Utrecht.

Items for this exhibition


Frans van Dooren

Curriculum vitae

Frans van Dooren is op 2 november 1934 in Ravenstein geboren. Na zijn opleiding Gymnasium A in Oss gaat hij in 1953 Klassieke Talen studeren in Nijmegen. In 1958 kiest hij het bijvak Italiaans en leest dan voor het eerst de Divina Commedia van Dante. Dit boek maakt een verpletterende indruk op hem en leidt tot een levenslange fascinatie voor Dante en zijn werk. Hij maakt in dat jaar een solo fietstocht naar Napels, de eerste van een lange reeks bezoeken aan Italië.
In 1959 behaalt hij zijn doctoraal examen en gaat als docent Klassieke Talen werken op zijn ...
Read more


Notitieboekje

Al zijn publicaties tussen 1963 en 2005 heeft Frans zeer nauwgezet bijgehouden in zijn notitieboekje, volgens een bepaald systeem:
A. Vertalingen, (waarbij alle uitgegeven boeken rood zijn onderstreept), in totaal 282 stuks.
B. Origineel werk: Artikelen, boeken, recensies, inleidingen en lezingen, in totaal 819 stuks.

Het archief is geordend op de volgende onderdelen, waarbij elk item een verwijzing heeft naar de code in het notitieboekje:
I. Correspondentie
II. Lezingen
III. Publicaties
IV. Interviews
V. Documentatie
VI. Recensies
VII. Cassettebandjes
VIII. Varia
Addenda 

Minne de Boer heeft aan de hand van het notitieboekje een Bibliografie van Frans van Dooren gemaakt, die is verschenen ...
Read more


Frans, vertaler van Italiaanse poëzie

Frans heeft in zijn leven ruim 40 boeken met vertalingen en meer dan honderd vertalingen in tijdschriften gepubliceerd. Hij heeft voornamelijk poëzie vertaald, dichtwerken van Dante, Petrarca, Michelangelo, Torquato Tasso en vele anderen. Gedichten vertalen is zowel een kunde als een kunst. Hij spreekt dan ook graag over “herdichten”.
In het artikel Van sonetto tot sonnet in De Revisor XI 1 (1984), pagina 36-40,  heeft Frans verslag gedaan van de 6 fasen in het ingewikkelde proces van vertalen van Italiaanse poëzie in het Nederlands.
Hieronder vindt u het verslag van zijn vertaalproces.

NB. In de bibliografie van Minne de Boer zijn ...
Read more


Vertaler van Petrarca

Frans heeft veel sonnetten van Petrarca vertaald. Zijn eerste Petrarca-bundel, Sonnetten, verscheen in 1979, de vijfde, herziene druk hiervan verscheen in 2004 als Salamander Klassiek, met daarin ruim 50 sonnetten en het gedicht Trionfo della morte/ Triomf van de dood.
Frans heeft ook proza van Petrarca vertaald, Brief aan het nageslacht (1991) en Brieven (1998). Daarnaast heeft hij zelf een Brief aan Petrarca geschreven, gepubliceerd in Incontri (NS) 20 in 2005. Hierin uit hij zijn grote bewondering voor de eruditie en de dichtkunst van Petrarca. Hij vertelt ook hoe hij in aanraking met zijn gedichten is gekomen en hoeveel die ...
Read more


In de ban van Dante

De kennismaking van Frans met de Divina Commedia  van Dante is overweldigend geweest, zoals uit bijgaand blad uit de publicatie Dertig jaar doorgaan met Dante blijkt.
Vanaf 1972 houdt hij zich bezig met de vertaling van de Divina Commedia. Hij worstelt echter met de manier waarop hij de grootsheid, de muzikaliteit en de architectuur van het oorspronkelijke werk tot zijn recht kan laten komen in de vertaling, zonder de inhoud van het werk te kort te doen. Hij heeft achtereenvolgens gewerkt met een vertaling in rijmloze terzinen, in kwatrijnen, in proza en uiteindelijk toch in rijmende terzinen. Hieronder vindt u ...
Read more


Ruzie in vertalersland

Frans heeft in 1987 gekozen voor een prozavertaling van de Divina Commedia. Als in 1996 Ike Cialona en Peter Verstegen  op een borrel tegen hem zeggen, dat zij bezig zijn met een poëzievertaling van de Divina Commedia reageert Frans in eerste instantie redelijk onverschillig, maar allengs gaat hij zich steeds meer ergeren aan het idee van het duo. Hij beschuldigt Ike er in een brief van dat hun nieuwe vertaling oncollegiaal is, en ten koste zal gaan van de verkoop van zijn boek. Daarnaast voert hij aan, dat het een reusachtig zwaar karwei is, dat nauwelijks te volbrengen is. Desalniettemin ...
Read more


Frans als kritische beoordelaar van eigen en andermans werk

In het millenniumjaar 2000 komen naast de vertaling van de Divina Commedia van Ike Cialona & Peter Verstegen ook de poëzievertalingen van het Inferno van de hand van Rob Brouwer en van Jacques Janssen op de markt (zie vorig item).
Hierbij vindt u de kritische beoordeling van de vertaling van Ike Cialona& Peter Verstegen van Inferno XVIII 52-66 (vertaalmiddag in Nijmegen op 19-04-2000). In het archief liggen ook de beoordelingen van de vertalingen van Rob Brouwer, Jacques Janssen en van hemzelf . Hij beoordeelt de vertalingen op dezelfde manier als vertaalwerk van zijn leerlingen.


Read more

Ook vertaler van moderne(re) Italianen

Naast vertalingen van Italiaanse schrijvers uit de 14e tot 16e eeuw heeft hij ook moderne(re) schrijvers vertaald. Voorbeelden hiervan zijn werken van Giacomo Leopardi (1798- 1837), Italo Calvino (1923-1985) en Eugenio Montale (1896-1981).
Ter illustratie volgt hier de vertaling van het gedicht L’anguilla van Eugenio Montale in een speelse verpakking.

L’anguilla van Eugenio Montale

L’anguilla, la serena
dei mari freddi che lascia il Baltico
per giungere ai nostri mari,
ai nostri estuari, ai fiumi
che risale in profondo, sotto la piena avversa,
di ramo in ramo e poi
di capello in capello, assottigliati,
sempre più addentro, sempre più nel cuore
del macigno, ...
Read more


Frans als 'apostel van de Italiaanse literatuur'

Frans is niet alleen heel productief geweest als vertaler, maar ook onvermoeibaar in het uitdragen van de rijkdom van de Italiaanse taal en cultuur. Volgens zijn eigen notitieboekje heeft hij in de periode tussen 1974 en 2005 in totaal 819 maal als “apostel van de Italiaanse literatuur” een lezing, inleiding of  “Lectura Dantis” in het land gehouden, een interview gegeven voor de radio of een artikel of recensie geschreven voor een tijdschrift of krant ( voornamelijk het NRC).
Hieronder vindt u een overzicht van de plaatsen waar hij een bepaalde Dante-lezing heeft gehouden.

Alle radio-uitzendingen van Frans zijn gedigitaliseerd opgeslagen in ...
Read more


Frans, de 'dantelaar': kritiek op kritiek

In 2004 verschijnt het boek Met Dante door Italië. Reizend in het voetspoor van de dichter. Hierin beschrijft Frans hoe en waar hij tijdens zijn vijftig reizen door Italië op honderd plaatsen in Noord- en Midden- Italië dichtregels uit de Divina Commedia aangetroffen heeft. Hieruit blijkt dat Dante na 7 eeuwen nog steeds lééft in zijn vaderland.
Kees Fens noemt hem in een zeer kritische recensie van 24 juli 2004 in de Volkskrant een “monomane dantelaar”. Frans is diep beledigd door deze kritiek en besluit een Open brief aan Kees Fens te schrijven. Hierbij de eerste bladzijde van deze brief.


Read more

Frans, dichter van Brabantse sonnetten

In de laatste jaren van zijn leven is Frans in zijn moedertaal, het Brabants dialect, gaan schrijven. Deze Brabantse sonnetten zijn enerzijds “eigen werk” en anderzijds vertalingen van gedichten van Folgore da San Giminiano en van Cenne de la Chitarra.
In het Brabants Dagblad zijn De maanden in het dialect van Oss van Frans zelf en de vertalingen van De maanden van Folgore en van Cenne verschenen. Daarnaast nog een aantal Brabantse sonnetten zoals Moedertaol  en Lèven en dood.
U kunt ze allemaal vinden op de website van Cubra, die geheel gewijd is aan Frans van Dooren.


Read more

Prestigieuze literatuurprijzen en onderscheidingen voor Frans

In de laatste jaren van zijn leven heeft Frans grote erkenning gekregen voor zijn gehele literaire oeuvre en zijn onophoudelijke ijver om de Italiaanse literatuur en cultuur uit te dragen. Getuige hiervan zijn de volgende prestigieuze literatuurprijzen en onderscheidingen:

  • 1990: Het Prins Bernard Cultuurfonds kent aan Frans de Martinus Nijhoff Cultuurprijs toe voor zijn hele oeuvre.
  • 1990: De Stichting Oss Promotion kent hem de Oss Promotion Prijs toe.
  • 2003: De Italiaanse culturele vereniging Società Dante Alighieri kent hem als tweede Nederlander de prestigieuze Medaglia d’Oro met bijbehorende oorkonde toe.
  • 2003: Frans krijgt in Den Haag uit handen van de Italiaanse ambassadeur namens de Italiaanse ...
    Read more

De nooit gepubliceerde vertaling van 'I promessi Sposi' van Manzoni

Frans is al vergevorderd met de vertaling van De Verloofden als hij hoort, dat een jong vertalerduo al een contract met een uitgeverij heeft afgesloten voor hun vertaling van hetzelfde werk. Desondanks werkt hij enthousiast verder aan zijn vertaling, “want ik vertaal nu eenmaal voor mijn eigen plezier”. Het volledig manuscript plus typoscript is in het archief te vinden. Een pagina uit deze vertaling vindt u hieronder.


Read more