Bos atlases: mapping the world (1877-1939)

This digital exhibition gives an overview of all prewar editions of the famous Bosatlas, the most important school atlas in the Netherlands for the past 150 years. The aim of this exhibition is to show the user how the world has changed, how the representation of the world has changed, and how the editors of the atlas believed that the representation of the world had to change. The commentaries on the editions and maps are still in Dutch.

For this project a special, synchronized viewer was developed, enabling to compare two subsequent maps with each other and to browse through the multiple editions of the Bosatlas as well. Notice that you should adjust the zoom level of your internet browser (Firefox, Chrome, and Internet Explorer) to 90% and preferably use the full screen modus in case the synchronized viewer doesn't show two comparable maps in the same format.

The project could be realized thanks to a large subsidy from the K.F. Hein Fonds and the Fentener van Vlissingen Fonds SHV.

More about this digital exhibition and about geographical stories in De Bosatlas

Items for this exhibition

In 1877 verscheen de allereerste editie van de Bosatlas, toen getiteld Bos’ Schoolatlas der geheele aarde. Voornaamste aanleiding daarvoor was de invoering van het vak aardrijkskunde op de toenmalige HBS. Pieter Roelf Bos, die in 1876 het Leerboek der Aardrijkskunde had gepubliceerd, werd als redacteur van de schoolatlas gevraagd. De atlas die sindsdien zijn naam droeg, zou al snel uitgroeien tot de meest gebruikte atlas in het Nederlandse onderwijs.
De eerste uitgave van de Bosatlas is een atlas in opbouw: er stond Pieter Roelf Bos aanvankelijk iets heel anders voor ogen, namelijk een atlas met maar één steunkleur: ...
Read more

Al vrij snel na de eerste editie van de Bosatlas verscheen in 1879 een tweede editie; een teken dat de atlas in een duidelijke onderwijsbehoefte voorzag. De tweede editie toont een duidelijke groei naar volwassenheid.
Het voorlopige karakter is in de tweede editie van de Bosatlas afgeschud. De hele atlas is nu op dezelfde manier op de geografische overzichtskaarten ingevuld met hoogtetinten: op de kaarten van de werelddelen zijn ze in hoog- en laagland verdeeld; op de detailkaarten in drie hoogtezones: laagland (bruin), heuvelland (beige) en hoogland (geel). De atlas van Bos is in deze periode uniek vanwege ...
Read more

De derde editie van de Bosatlas verscheen in 1881, twee jaar na de tweede editie. Redacteur Bos bracht in de nieuwe uitgave wijzigingen in de kaartvolgorde aan. Ook introduceerde hij enkele vernieuwingen.
De volgorde waarin gebieden afgebeeld worden in de atlas is bij de derde editie omgegooid: nu begint Bos met de wereld, zoomt in op Europa, dan op Nederland als geheel en dan op de provincies van ons land. Dit noemen we een centripetale benadering. Vervolgens wordt er uitgezoomd: de landen van Europa, in steeds wijdere kring om Nederland heen, en dan de werelddelen, eerst die aan ...
Read more

In 1882 had de Bosatlas al een vaste positie in het toenmalige Nederlandse onderwijs veroverd. In dat jaar verscheen de vierde editie van het werk, nog maar kort nadat de derde editie het licht had gezien.
‘Vele in het oog vallende veranderingen zijn in den vierden druk niet aangebracht’, meldt Bos in het voorwoord. En dat klopt: er zijn nauwelijks veranderingen te bespeuren. Het blijft in deze editie hoofdzakelijk bij een actualisatie van de spoorverbindingen. Het gaat dan bijvoorbeeld bij de Nederlandse provinciekaarten om de treinverbindingen tussen Haarlem en Zandvoort, Nijmegen-Geldermalsen en Leeuwarden-Stavoren. Een aansprekende nieuwe spoorwegconnectie in ...
Read more

In de jaren tachtig van de 19de eeuw volgen de verschillende edities van de Bosatlas elkaar snel op. Een jaar na de vierde editie in 1882 verscheen al weer de vijfde editie, maar van veel vernieuwingen was geen sprake.
In 1883 loopt de Salpeter-oorlog tussen Chili enerzijds en Bolivia en Peru anderzijds ten einde, en Bolivia wordt daardoor afgesneden van de zee. Op de Nederlandse provinciekaarten doen de stoomtramwegen hun intrede; voor latere redacteuren zou dit een enorme klus worden om ze up-to-date te houden. Naast geografische mijlen worden nu voor het eerst ook kilometerschalen opgenomen in de ...
Read more

In 1884 verscheen al weer de zesde editie van de Bosatlas. Meteen al bij de wereldkaarten zien we dat Bos in zijn ‘rode episode’ verkeert: de kleurstelling is heel anders. Het leidt tot sterkere contrasten, soms bijna onleesbare kaarten met een onheilszwangere kleurstelling. De hoogtetinten zijn nu bruin voor laagland, donkergeel voor heuvelland en bronsgroen voor hoogland.
De nieuwe kaarten van Groot-Brittannië en Spanje zijn prototypes voor de toekomstige overzichtskaarten. Op de kaarten van Nederland staan nu ook stoomtramroutes. Nieuw is een spoorwegkaart van Nederland (1:1,15 miljoen). Hierop zijn de bestaande en ontworpen spoorwegen en stoomtramwegen ingetekend, met ...
Read more

De zevende editie van de Bosatlas kwam in 1885 uit. Deze druk staat in het teken van het Berlijnse Congres (1884-1885) waarbij Afrika werd opgedeeld onder de koloniale grootmachten.
In de zevende editie zijn voorts wereld-isothermenkaarten toegevoegd, een inzetkaartje van Curaçao, een bevolkingsdichtheids- en een talenkaart van Europa, nieuwe aparte kaarten van het Alpengebied en rassen- en plantengroeikaarten van de wereld. Op de natuurkundige kaarten van de werelddelen is de blauwe zeekleur gelukkig weer terug, maar dat betekent wel dat men van drie dieptezones weer terug moest naar twee. Het raster voor de gebieden beneden zeeniveau is minder ...
Read more

Twee jaar na de zevende editie verscheen in 1887 een nieuwe uitgave van de Bosatlas. Deze achtste editie onderscheidt zich van zijn voorgangers door onder andere een meer traditionele kleurstelling en een gewijzigde typografie.
De ‘rode periode’ van redacteur Bos is in de achtste editie weer voorbij. Hij keert terug naar een meer traditionele kleurstelling op zijn natuurkundige kaarten, met groen laagland, gele middelgebergten en bruin bergland. Nieuw is een voorbeeld van een polderkaart. In het aardrijkskundeonderwijs werd daarom gevraagd, sedert Anton Albert Beekman met succes voor meer kennis van onze waterstaatkundige structuren had geijverd.
Op de werelddelenkaarten ...
Read more

In 1890 kwam de negende editie van de Bosatlas van de pers. In deze editie wordt Afrika in een snel tempo ‘ingekleurd’ door de Europese naties. Het percentage kaarten van Nederland ligt nu op zeventien procent, en er is vooral aandacht voor onze polders en de grote rivieren. Zo is er naast de hoogtekaart van Nederland een aparte thematische kaart van de Zuidplaspolder opgenomen, met bij de inhoudsopgave een uitgebreide toelichting van Bos daarop.
Dankzij de goudkoorts wordt het zuidoosten van Suriname beter in kaart gebracht. De toegenomen aandacht voor de poolstreken uit zich ook in een kaart ...
Read more

Een kleine vijftien jaar na het verschijnen van de eerste editie van de Bosatlas zag in 1891 de tiende editie het levenslicht. De groei van de atlas ging gestaag door met 36 ‘spreads’ of dubbele kaartbladen, terwijl er in 1877 begonnen was met 24 dubbele.
Voor deze editie werden nieuwe kaarten getekend van Duitsland, Azië, Zuidoost-Azië en Zuid-Amerika, en aparte kaarten toegevoegd van de grote Soenda-eilanden. De koloniale verdeling van Afrika ging in snel tempo verder; alleen de Sahara en Sahel waren nog niet geclaimd, mede door het optreden van de Mahdi in de Soedan. Het zuiden van ...
Read more

In de elfde editie uit 1893 blijft Bos onverbiddelijk vernieuwen en uitbreiden. Zo neemt hij in deze editie voorbeeldlandschappen op, onderling vergelijkbaar qua schaal. In de vorige editie was daar al een eerste aanzet toe gegeven met de kaart van de atollen en de Krakatau, maar hier gebeurt dat meer systematisch, en is er ook naar gestreefd de overzichtskaarten leesbaarder te maken door ze van bijkaartjes te ontdoen. De atlas heeft nu veertig kaartbladen.
Door het invoegen van een aantal bladen is de logische structuur van de atlas iets aangetast. Tussen de natuurkundige en staatkundige kaarten van Duitsland ...
Read more

In 1896 volgde de twaalfde editie van de Bosatlas. Hierin gaat redacteur Pieter Roelf Bos verder met enkele eerder ingezette vernieuwingen, mede naar aanleiding van externe kritiek op de voorgaande editie.
De dieptezones zijn in de twaalfde editie op bijna alle niet-staatkundige kaarten ingevoerd; het gaat dan om drie dieptezones, begrensd door de dieptelijnen van 200 en 2.000 meter. Per editie kunnen maar een beperkt aantal kaarten nieuw bewerkt worden. Daardoor duurt het lang voordat nieuwe ontwikkelingen helemaal zijn doorgevoerd, zoals bijvoorbeeld de nulmeridiaan van Greenwich. In deze editie heeft nog een derde van de kaarten de nulmeridiaan ...
Read more

Een jaar na de twaalfde editie verscheen in 1897 weer een nieuwe uitgave van de Bosatlas. In deze dertiende editie zijn de provinciekaarten van Nederland opnieuw getekend. Hierbij werd de schaal aangepast (van 1:500.000 naar 1:400.000) en kreeg de ondergrond de grondsoorten weer terug. De bebouwing is geweldig gedetailleerd aangegeven, waardoor gebruikers ook een idee van de nederzettingsvormen konden krijgen. Die uitvoering van de provinciekaarten zou tot in de jaren zeventig van de 20ste eeuw zo blijven. De zorg voor een juiste spelling leidde tot een nieuwe spelling van de plaatsnamen in Nederlands-Indië …
In het ‘Bericht voor ...
Read more

In de veertiende editie van de Bosatlas uit 1899 blijft redacteur Bos experimenteren met de hoogte- en dieptetinten. Zo draait hij de volgorde van de dieptekleuren om, om een beter contrast tussen land en zee te verkrijgen. Dat werkt inderdaad goed (zie afbeelding). De atlas munt uit door warme vriendelijke kleuren voor de hoogtezones. Daarnaast zitten we nu zo’n beetje op het toppunt van het kolonialisme, en dat wordt gevisualiseerd op een nieuwe uitslaande wereldkaart van de koloniën. De Mahdi is verslagen, en na het oplossen van het daarop volgende Fashoda-incident tussen Groot-Brittannië en Frankrijk is heel Afrika ...
Read more

De vijftiende editie van de Bosatlas, gepubliceerd in 1902, zou redacteur Pieter Roelf Bos’ laatste worden. Hij kwam datzelfde jaar in Groningen te overlijden. De volgende edities zouden geredigeerd worden door de latere Utrechtse hoogleraar aardrijkskunde Jan Frederik Niermeyer (1856-1923).
De vijftiende editie heeft weer een hele waslijst aan veranderingen. De belangrijkste zijn de nieuwe uitslaande kaart van Zuid-Azië, de economische kaart van West-Europa en de kaart van de havenwerken van Rotterdam en Amsterdam. Wat het reliëf betreft blijft Bos overtuigd van de grotere duidelijkheid van zijn omgedraaide dieptetinten, en hij voegt hoogte- en dieptecijfers aan de kaarten ...
Read more

Na het overlijden van Pieter Roelf Bos in 1902 wordt de redactie van de Bosatlas overgenomen door Jan Frederik Niermeyer, een aardrijkskundeleraar die ten behoeve van de herziening van Veths standaardwerk over Java ook Indonesië bereisd heeft. Hij moet - zo blijkt vanaf de zestiende editie - niets hebben van Bos’ geëxperimenteer met kleuren, en voert de traditionele weergave van dieptetinten weer in: lichtblauw voor ondiep en donkerblauw voor diep water.
‘In de laagvlakten der Landen van Europa zijn de streken boven en beneden 100 M verschillend getint. Daarbij zijn wat sprekender kleuren gebruikt dan in de beide ...
Read more

De zeventiende editie van de Bosatlas en de tweede die door Jan Frederik Niermeyer geredigeerd werd, verscheen in 1906. Vergeleken met de vorige editie karakteriseert deze atlas zich door kaarten met wat zachtere tinten voor de hoogtevoorstelling.
De redacteur zegt in het voorwoord: ‘Voor de gebieden tusschen 200 en 500 M. werd de gele tint weer ingevoerd en het bruin daarboven niet meer roodachtig genomen. Ook is de Lithograaf erin geslaagd, door het aanbrengen eener slagschaduw tegen de ketenen, op alle kaarten die zich daartoe leenden, de gebergten veel meer reliëf te bezorgen dan vroeger.’ Staatkundige veranderingen ontstonden ...
Read more

In de achttiende editie van de Bosatlas stapt redacteur Jan Frederik Niermeyer eindelijk af van het gebruik van Romeinse cijfers bij de nummering van de kaarten. Van nu af worden de kaarten met Arabische cijfers aangegeven. Alleen in de inhoudsopgave en het voorwoord houdt men het in deze editie nog op Romeinse cijfers.
Ten behoeve van de achttiende editie liet Niermeyer enkele kaarten (deels) opnieuw graveren en in sommige gevallen nieuw ontwerpen. Dat geldt bijvoorbeeld voor de halfrondenkaart, de kaart voor de koloniën en het wereldverkeer en de kaart van de bevolkingsdichtheid van Europa. Nederland is qua uitsnede ...
Read more

Met de negentiende editie uit 1910 is de Bosatlas langzaam uitgegroeid tot een ‘informatiesysteem’, met steeds meer aanvullende thematische informatie en statistische gegevens. Op bijvoorbeeld de kaarten van de werelddelen zijn de onderzeese telegraafkabels aangegeven, die het internationale berichtenverkeer mogelijk maken. Op de kaart van Europa staan nu de namen van de grote expres-spoorlijnen naast de routes en om het belang van de spoorwegen te onderstrepen zijn ook de veerhavens van de spoorwegroutes opgenomen. Doordat de atlas een informatiesysteem is geworden, moeten bij elke nieuwe druk meer gegevens gecontroleerd worden: inwonertal van steden, spoorwegaanleg, telegraafkabels, scheepvaartroutes, tramlijnen in ...
Read more

De alweer twintigste editie van de Bosatlas uit 1912 kenmerkt zich door behoorlijk wat staatkundige veranderingen. En het zou weinig later nog erger worden: de Eerste Wereldoorlog stond immers voor de deur. Het Franse protectoraat over Marokko, de Italiaans-Turkse oorlog en de Balkanoorlogen vormden daar opmaten toe. In het voorwoord van april 1912 staat: ‘Tot mijn spijt was Blad 39 afgedrukt voor de nieuwe grensregeling tusschen Kameroen en Fransch-Kongo en de afkondiging van het Fransche protectoraat over Marokko bekend werden; beide konden echter op Blad 2 nog worden opgenomen.’
Verder zien we op de provinciekaarten van Nederland een ...
Read more

Er zijn zoveel veranderingen in deze periode dat redacteur Jan Frederik Niermeyer besluit in 1913 een gewijzigde herdruk van de twintigste editie van de Bosatlas uit te geven. Vanwege het grote aantal veranderingen is deze gewijzigde herdruk als een aparte uitgave te beschouwen.
Een deel van die veranderingen vond plaats in het Middellandse Zeegebied. Zo verklaarde Italië bijvoorbeeld de oorlog aan Turkije; in de Italiaans-Turkse oorlog van 1912 verwierf het Cyrenaica, Tripoli en Fezzan (nu samen Libië) en de Dodekanesos, dat wil zeggen een deel van de Griekssprekende eilanden voor de Turkse kust. Al die eilanden zijn in ...
Read more

De twintigste editie van de Bosatlas raakte heel snel uitverkocht. In 1914 liet redacteur Jan Frederik Niermeyer daarom een nieuwe editie uitbrengen, die maar weinig wijzigingen met zich meebracht.
Door de snelle staatkundige veranderingen op de Balkan en het snel uitverkocht raken van de twintigste editie ontbrak de tijd de staatkundige toestand van oktober 1913 overal aan te geven. Daarvoor is een kaartje aan het voorwoord toegevoegd. Overigens, gezien het kleine aantal wijzigingen, heeft men sowieso niet veel tijd voor de redactie gehad.
In het voorwoord staat: ‘De vorige oplaag van den atlas was zoo spoedig uitgeput, dat ...
Read more

Tijdens een ronduit roerige periode – de Eerste Wereldoorlog was in volle gang – verscheen in 1915 editie 22 van de Bosatlas. Redacteur Jan Frederik Niermeyer kon dan ook niet om alle oorlogsontwikkelingen heen. Dit blijkt bijvoorbeeld uit kaart 6, waar de oorlogvoerende staten alleen met een grensbies zijn ingekleurd en de neutrale staten een volle kleur hebben. Op het moment van uitgave had Italië, dat hier nog vol groen gekleurd is, zich echter al bij de geallieerden gevoegd. Door de oorlogstoestand is het aantal vaste scheepvaartverbindingen op de lijst op kaart 2 sterk verminderd.
Ondanks alle oorlogsperikelen ...
Read more

Redacteur Jan Frederik Niermeyer komt in de 23ste editie van de Bosatlas uit 1916 met iets nieuws: bij de natuurkundige kaarten van de werelddelen zijn vanaf deze druk in de marges van de kaarten verwijzingen opgenomen naar bekende plaatsen, die op dezelfde geografische breedte liggen. New Orleans bijvoorbeeld ligt op dezelfde beedte als Agadir, Caïro en Sjanghai, en Rome op dezelfde breedte als Wladiwostok. Dat helpt ons de geprivilegieerde positie van Europa dankzij de Golfstroom te erkennen: New York ligt op dezelfde breedte als Porto in Portugal en het ijsvrije Tromsö ligt op dezelfde breedte als de noordpunt ...
Read more

De Eerste Wereldoorlog liep op zijn eind, toen in 1918 de 24ste editie van de Bosatlas van de persen rolde. Over het nieuwe kaartbeeld van Europa was nog veel onduidelijkheid. In het voorwoord zegt redacteur Jan Frederik Niermeyer: ‘In dit verband wil ik er de aandacht op vestigen, dat de atlas overigens steeds tracht de steden naar hun werkelijke bevolking in te deelen, niet naar hun administratieve grenzen.’ Omdat de toekomstige staatsgrenzen nog onzeker zijn, heeft Niermeyer blijkbaar zijn energie gericht op het controleren van de inwonertallen van de weergegeven plaatsen, om ze met een juist plaatssymbool weer ...
Read more

Hoewel de Eerste Wereldoorlog is afgelopen, zijn de grenzen van het ‘nieuwe’ Europa in de 25ste editie van de Bosatlas nog niet definitief. Op de staatkundige kaart van Europa zijn bijvoorbeeld nog wit gelaten de Banat tussen Hongarije, Joegoslavië en Roemenië, de Dobroedsja en Thracië.
In deze ‘jubileumeditie’ werd ook de volgorde van de kaarten veranderd: Groot-Brittannië is naar voren gehaald en komt meteen na Frankrijk. Redacteur Jan Frederik Niermeyer liet voorts zijn afkeer blijken van de Italianen die tijdens de oorlog van bondgenootschap veranderden, verslagen werden, en toch door Duitsers en Slovenen bewoonde gebieden binnenhaalden. De op ...
Read more

Bij de 26ste editie van de Bosatlas, uit 1921, veranderen nog steeds de grenzen in de nasleep van de Eerste Wereldoorlog, van het Kola-schiereiland tot de Griekse eilanden. Zo heeft Bulgarije gebied moeten inleveren aan Griekenland en Joegoslavië. Griekenland heeft Thracië en het gebied rond Smyrna bezet. De Banat is Joegoslavisch, Bessarabië Roemeens en Oekraïne staat als een onafhankelijke staat op deze kaart. En vanwege de burgeroorlog in Rusland tussen de Roden en de Witten grijpen de Geallieerden in door tijdelijke bezetting van delen van het land. Dat is op de kaart echter alleen te zien aan Sachalin, ...
Read more

In 1922 kwam editie 27 van de Bosatlas uit. In het Nabije Oosten krijgen de nieuwe Britse en Franse mandaatgebieden vorm, en in Turkije is na het optrekken van de kruitdampen Griekenland nog even groot als voor de oorlog. Griekenland en Turkije zullen hierna tot een zeer grootschalige bevolkingsruil overgaan. De 27ste editie van de atlas was de laatste druk, die redacteur Jan Frederik Niermeyer verzorgde: ‘Na twaalf drukken van den atlas te hebben verzorgd, die in 18 jaar tijds verschenen, leg ik dezen arbeid neer, om mij op ander werk te kunnen concentreeren.’
Niermeyer geeft in de ...
Read more

Met het verschijnen van de 28ste editie van de Bosatlas doet een nieuwe redacteur van zich spreken: Berend Albertus Kwast, aardrijkskundeleraar uit Groningen. Hij begint af te wijken van Niermeyers uitgangspunt om de Nederlandse plaatsnamen te spellen zoals je ze uitspreekt. Zo meldt Kwast: ‘Op de kaarten van Nederland werd de spelling der namen veelal in overeenstemming gebracht met de schrijfwijze in de "Statistiek van Nederland" (no. 342, volkstelling van 31 december 1920)’: ‘Bokstel’ werd ‘Boxtel’, plaatsen eindigend op ‘loo’ krijgen op de overzichtskaart een enkele ‘o’, ‘Grind’ is ‘Griend’ geworden. Op de provinciekaarten is die spellingswijziging echter ...
Read more

De 29ste editie van de Bosatlas kwam in 1924 van de pers en stond onder redactie van Berend Albertus Kwast. Niet eerder waren er zoveel nieuwe kaarten opgenomen als in deze druk: economische kaartjes voor de werelddelen, een nieuw voorbeeld van een polderkaart (de Schermer), een godsdienstkaart, nieuwe kaarten van de Aletschgletsjer en de Lötschbergspoorlijn, van de binnenhaven van Duisburg-Ruhrort, de administratieve indeling van de Sovjet-Unie, kaarten van de bevolkingsdichtheid en van onze Antillen evenals een plattegrond van Paramaribo. Voor de gebruikers kwam er een register, met graadaanduiding in plaats van vakkenaanduiding, om de leerlingen aan het werken ...
Read more

De dertigste editie van de Bosatlas verscheen in 1925. Redacteur Berend Albertus Kwast voerde geen rigoureuze wijzigingen door. De veranderingen in deze editie zijn vooral voor rekening van spellingswijzigingen in de geografische namen in Nederlands-Indië, en in de administratieve structuur van zowel de Sovjet-Unie als van Nederlands-Indië. Voor alle geografische namen in Indonesië is de nieuwe spelling ingevoerd die in 1922 door de overheid was vastgesteld; die nieuwe spelling wilde recht doen aan de uitspraak van de Javaanse å-klank, die tot nu toe meest met o werd geschreven, maar waarvoor nu de a wordt toegepast. Het leidt tot ...
Read more

In de 31ste editie van de Bosatlas uit 1927 is voor de Nederlandse plaatsnamen een nieuwe spellingwijzer gevolgd: de Naamlijst van gemeenten, bewoonde oorden en huizengroepen. Ook in de Sovjet-Unie (persoonsverheerlijking!) en in Indonesië, waar de spellingshervormingen van 1922 weer deels worden teruggedraaid, zijn er veel naamsveranderingen. De nieuwe uitslaande kaart van Java maakt het nu mogelijk geweldig veel informatie over dit eiland op een samenhangende manier aan te bieden. Aan Indonesië worden nu zes kleurenspreads besteed. We weten zoveel meer van het gebied dat het helemaal met hoogtezones kan worden ingekleurd. Er is een plattegrond van Semarang ...
Read more

De alweer 32ste editie van de Bosatlas verscheen ten tonele in 1929. Wederom voerde Berend Albertus Kwast de eindredactie van de atlas. Hoeveel informatie er in dit ‘atlas-informatiesysteem’ dan zit, blijkt wel hieruit: op pagina 9 en 13 worden de kanalen aangegeven volgens hun bevaarbaarheid, op de provinciekaarten volgens de scheepvaartdrukte, alles volgens de nu voltooide publicatie Wegwijzer voor de Binnenscheepvaart.
De schrijfwijze der Nederlandse namen werd gelukkig onveranderd gelaten. Daarnaast zijn er de inwonertallen van honderden plaatsen, de grondsoorten en infrastructuur van Nederland die minutieus wordt bijgehouden. De weergave van de nederzettingen op de Nederlandse provinciekaarten werd ...
Read more

Redacteur Berend Albertus Kwast was ook eindverantwoordelijk voor de 33ste editie van de Bosatlas uit 1932. De zoveelste verandering van de bestuurlijke structuur van Java heeft plaatsgevonden, maar ze worden getrouw gerapporteerd.
Kwast blijft de veranderingen in de infrastructuur nauwgezet volgen, zoals blijkt uit zijn zorg de telegraafverbindingen over de wereld, de stoomtramverbindingen in Nederland en de spoorwegverbindingen en de scheepvaartlijnen overal nauwgezet te volgen. Op de provinciekaarten van Nederland zijn verder alle vliegvelden aangebracht: naast die bij de Rotterdamse Waalhaven en Soesterberg, nu in Schiphol, bij Schellingwoude, bij Den Helder, Enschede (Lonneker), Eelde, Haamstede en Vlissingen. De ...
Read more

Een mooi getalsmatig toeval: in 1934 verscheen editie 34 van de Bosatlas. De atlas getuigt van de inkrimping van de regionale tramlijnen, die nu echt is ingezet. Het regionale stoomtramverkeer is dus over zijn hoogtepunt heen; de autobuslijnen lijken rendabeler te worden dan de trams. Bijvoorbeeld de tram van Roermond via Horn naar Meijel en Deurne gaat nu niet verder dan Meijel; ook de tramlijn van Roermond naar Vlodrop is opgeheven. Datzelfde overkwam de tramlijnen van Hattem naar Kampen, van Kleef naar Emmerik, en van Alkmaar naar Purmerend. De lijn van Schagen naar Alkmaar is deels vervallen.
De ...
Read more

Bij de totstandkoming van de 35ste editie van de Bosatlas uit 1936 krijgt Berend Albertus Kwast hulp. Hij doet de redactie nu samen met Pieter Eibergen (1889-1972), ook aardrijkskundeleraar in Groningen, met ervaring in Indonesië. De volgorde van de kaarten van Nederland is in deze editie veranderd: de havenkaart komt nu pas na de provinciekaarten. Na de grondsoorten komt nu eerst de hoogteligging, dan de neerslag en hoe we die weer kwijtraken, dan het overzicht wat we ervan gemaakt hebben, voordat we inzoomen op de provincies en daarna verder inzoomen op de havens. Het is zo wel een ...
Read more

Bij het aanbreken van de Tweede Wereldoorlog verschijnt in 1939 de 36ste editie van de Bosatlas. Pieter Eibergen, die al meehielp met de voorgaande editie, is nu de eindverantwoordelijke redacteur. In het voorwoord zegt hij: ‘Terwijl bij de vorige druk o.a. de provinciekaarten van Nederland en het blad van de gouvernementen Suriname en Curaçao geheel werden vernieuwd, is thans in de eerste plaats bijzondere aandacht aan Nederlandsch-Indië besteed.’ Daarnaast werpt de Tweede Wereldoorlog zijn schaduw vooruit: op de Europakaart zien we een met Oostenrijk en Tsjechië (Sudetenland en het protectoraat Bohemen-Moravië) vergroot Duitsland, en Italië heeft zich in ...
Read more