Lichaam en geest

De bijzondere collecties van de Universiteitsbibliotheek Utrecht weerspiegelen de universitaire interesses in alle aspecten van het menselijk en dierlijk welzijn. De eeuwenlange focus op deze vakgebieden heeft geresulteerd in een vermaarde verzameling oude drukken en handschriften.

Zo tonen bijvoorbeeld de oudere boeken in de veterinaire collectie duidelijk de verschillende fasen van de verwetenschappelijking en professionalisering van de paardengeneeskunde. Sinds de oprichting van de Utrechtse Rijksveeartsenijschool in 1821 (vanaf 1925: faculteit Diergeneeskunde) is werk gemaakt van een omvangrijke ondersteunende bibliotheek.

Met betrekking tot het lichamelijk en geestelijk welzijn ontstonden al bij de oprichting van de Universiteit Utrecht in 1636 vier relevante faculteiten: de juridische, medische, filosofische en theologische faculteit. Het Catharijnegasthuis werd voor de medische faculteit in 1636 een academisch ziekenhuis. Een medische kruidentuin kon in 1639 worden aangelegd op bolwerk Sonnenborgh.

Van meet af aan heeft men medische handboeken en referentiewerken aangeschaft, waardoor een rijke verzameling is opgebouwd. Datzelfde geldt voor de collecties van de filosofische en theologische faculteit, die later opgingen in de faculteit Geesteswetenschappen.

De consolatione philosophiae (1485), X fol 4 rariora
Das triumphirende perpetuum mobile Orffyreanum (1719), P qu 752

De geschiedenis van de wetenschap is een enorm gevariëerd onderzoeksterrein. Al onze kennis en verworvenheden hebben hun oorsprong in wat geleerden vroeger hebben onderzocht en ontdekt. Deze menselijke zoektocht naar vooruitgang is een fascinerend verhaal. In de Bijzondere Collecties bevindt zich een keur aan handschriften en oude drukken waardoor de voortgang van de wetenschap vanaf de middeleeuwen goed kan worden gevolgd.

Die plastische Chirurgie (1845), N qu 88

De ontwikkelingen in de medische wetenschap zijn sinds de middeleeuwen spectaculair geweest, en vallen in handschriften en gedrukte boeken goed te volgen. In moderne ogen lijkt de vroegere geneeskunde soms meer op kwakzalverij en waarzeggerij dan op wetenschap, maar het was wel degelijk gebaseerd op een uitgebreid theoretisch kader dat in de klassieke oudheid was ontwikkeld.

Pieter Almanus van Coer (1688). ODA 5971

In Nederland heeft alleen de Universiteit Utrecht de opleiding Diergeneeskunde. Deze was in 1821 begonnen als de Rijksveeartsenijschool. In 1925 werd de opleiding als Veeartsenijkundige Faculteit ondergebracht bij de Universiteit Utrecht. De uitgebreide collectie handschriften en gedrukte werken over diergeneeskunde is uniek in Nederland.

Sinnepoppen (1614), LBKUN: RAR LMY VISSCHER 1

Emblemen worden gevormd door raadselachtige combinaties van teksten en afbeeldingen. Het embleem is als literair genre ontstaan in de eerste helft van de 16de eeuw en sloeg snel aan onder een geleerd publiek.

Emblemata hadden een grote invloed op het culturele en dagelijkse leven in de 16de en 17de eeuw. Ook de impact op de toenmalige schilderkunst en poëzie mag niet onderschat worden.