Utrecht in de wereld

De collectie van handschriften, oude drukken en kaarten van de Universiteitsbibliotheek Utrecht weerspiegelt op vele manieren de geschiedenis en cultuur van de stad Utrecht. Uit de middeleeuwen zijn er grote collecties van de klooster- en kapittelbibliotheken bewaard gebleven, waaronder een aantal topstukken. Andere topstukken werden vervaardigd door Utrechtse meesters op het gebied van de handschriftverluchting, vol met prachtige miniaturen en blinkend goud.
Deze culturele rijkdom stimuleerde de vestiging van de eerste boekdrukkers van de Lage Landen in Utrecht aan het einde van de 15de eeuw. De stad trok ook geleerden met een internationale uitstraling aan, van Arnold Buchelius rond 1600 tot universitaire professoren in de 20ste eeuw. Hun archieven en boekcollecties worden bij Bijzondere Collecties bewaard en ontsloten.

Profiel van Utrecht, Diarium (ca. 1593-1600), Hs. 798
Zwolse Bijbel, Ms. 31 vol. 2, 153r

Het hart van de collectie oude handschriften en gedrukte werken van de Bijzondere Collecties wordt gevormd door de geconfisqueerde klooster- en kapittelbibliotheken. Dit zijn voor Nederlandse begrippen unieke collecties, die een aantal internationaal vermaarde topstukken bevatten.

Utrechtse meesterwerken op perkament

Utrecht was in de late middeleeuwen hét centrum van handschriftdecoratie in de Noordelijke Nederlanden. De Utrechtse meesters illumineerden een groot aantal handschriften in een specifieke, herkenbare stijl. Vooral mooi versierde getijdenboeken vonden gretig aftrek bij de elite in de Lage Landen en daarbuiten.

Historia scholastica (1473), E fol 110 rar, pt 1, colofon

De uitvinding en vervolmaking van de boekdrukkunst door Johannes Gutenberg rond 1450 bracht binnen enkele decennia een ware revolutie met zich mee in de vervaardiging en verspreiding van boeken. Wetenschap, kennis en opinies werden in grote oplage snel verspreid. In het begin waren er buiten Duitsland en Italië slechts twee steden waar de boekdrukkunst ook werd beoefend: Parijs en Utrecht.

Utrecht in Civitates orbis terrarum (1572), MAG : T fol 212 Lk (Rariora)

De Universiteitsbibliotheek Utrecht heeft van oudsher een belangrijke band met de stad Utrecht. De collecties van de Utrechtse klooster- en kapittelbibliotheken kwamen vanaf 1584 in de stadbibliotheek (sinds 1636 universiteitsbibliotheek) terecht. De kern wordt gevormd door theologische en liturgische teksten. Tot het thema stadsgeschiedenis behoort ook de geschiedenis van de Universiteit Utrecht.