Astronomie

Al kort na de oprichting van de Utrechtse universiteit werd in 1642 door de vroedschap van de stad het besluit genomen om, in navolging van Leiden dat Utrecht was voorgegaan in 1634, een sterrenkundige waarneemplek op de oude Smeetoren in te richten.

Een echte sterrenwacht kwam er pas in 1854  toen een modern ingericht meteorologisch en sterrenkundig observatorium bovenop het voormalig stadsbolwerk Sonnenborgh werd gebouwd. Nadat de meteorologen in 1897 naar een nieuw gebouw in De Bilt vertrokken, bleven de sterrenkundigen in Sonnenborgh achter. Ook nadat het Sterrenkundig Instituut in 1987 naar De Uithof verhuisde, behield Sonnenborgh zijn plek als ‘sterrenkundig centrum’.

Het grootste deel van de sterrenkundige collectie in Utrecht wordt gevormd door het bezit van bovengenoemd Sterrenkundig Instituut, dat sinds 2008 vrijwel in zijn geheel in de Universiteitsbibliotheek is opgenomen. De rijkdom van deze collectie is voor een belangrijk deel te danken aan de aankopen en schenkingen van zijn vroegere directeuren, onder wie Jean Abraham Chrétien Oudemans (1827-1906) en Albertus Antonie Nijland (1868-1936).

Naast de omvangrijke collectie van het Sterrenkundig Instituut zelf, wordt een groot deel van de Utrechtse collectie oude drukken gevormd door de verzameling sterrenkundeboeken van Jacob Maurits Carel baron van Utenhove van Heemstede (1773-1836), die in 1837 door zijn weduwe aan de Universiteitsbibliotheek Utrecht werd geschonken.

Kort daarna verwierf de bibliotheek tevens nog de omvangrijke boeken- en kaartenverzameling van de Utrechtse wis-, natuur- en sterrenkundige Gerrit Moll (1785-1838), waarin vele bijzondere en zeldzame sterrenkundige kaarten zijn opgenomen.

Behalve het boeken- en kaartenbezit heeft de bibliotheek dankzij het Sterrenkundig Instituut een bijna complete verzameling van sterrenkundige tijdschriften verworven, vanaf de allereerste reeksen uit het begin van de 19de eeuw tot de meest recente (waarvan veel ook digitaal beschikbaar zijn).

De Utrechtse collectie ‘instituutspublicaties’ – sterrenkundige waarneemreeksen en jaarverslagen die sterrenwachten in de 19de eeuw en de eerste helft van de 20ste eeuw kosteloos met elkaar uitwisselden – mag op dit gebied tot een van de meest complete collecties ter wereld gerekend worden.

Harmonia macrocosmica (1661), MAG: Rariora ligkast 115 (detail)

Items voor dit thema

 Newton door de ogen van e...
Newton door de ogen van een amateur
 Vrouw op de maan
Vrouw op de maan

Gedigitaliseerde items voor dit thema

Weergeven