Oudste gedrukte kaartbeeld (Zuidelijke) Nederlanden boven water!

Bij toeval is een 16de-eeuwse kaart van de Nederlanden opgedoken. Deze gedrukte kaart toont niet alleen het oudste betrouwbare kaartbeeld van de Zuidelijke Nederlanden, maar werpt ook een licht op het incomplete exemplaar van de vroegst bekende kaart van de gehele Nederlanden. 

Utrechtse herkomst

Op de keerzijde van een exemplaar van de kroniek Dese corte cronikel (Utrecht, Hendrick I van Borculo, 1586), nu in bezit van de Koninklijke Bibliotheek van Brussel (via Antiquariaat Plantijn in Breda), is een kaart in houtsnede gedrukt. Deze houtsnede was afgeplakt met een stuk papier en daardoor amper zichtbaar. Enkele maanden geleden lukte het een restaurator om de kaart los te weken van het papier. Al snel werd duidelijk dat de kaart in 1557 gepubliceerd was door Herman van Borculo, de vader van Hendrick I van Borculo.

Oudst betrouwbare kaartbeeld

De kaart is op het zuidoosten georiënteerd en beslaat het gebied van Calais (Frankrijk) tot aan Trier (Duitsland) in het zuiden en van Vlieland tot Marburg (Duitsland) in het noorden. De kaart is een kopie van een kaart van de Oost- en Noordzee uit 1526 door de Antwerpse uitgever Jan van Hoirne. Die kaart wordt algemeen beschouwd als de oudste gedrukte kaart van de Nederlanden, waarvan slechts één incompleet exemplaar bewaard is gebleven. Met de vondst van de kaart van Van Borculo kan Van Hoirnes kaart grotendeels gereconstrueerd worden. Het is waarschijnlijk dat beide kaarten oorspronkelijk onderdeel uitmaakten van een vierbladige wandkaart. De kaart van Van Borculo toont het oudst betrouwbare kaartbeeld van de Zuidelijke Nederlanden, omdat juist deze gebieden niet figureren op de kaart van Van Hoirne.

Achtergronden

Zie voor de achtergronden van deze ontdekking: 'Schatkaart of kaartschat? Queeste naar de oudste kaart van de Nederlanden' / Marco van Egmond & Elger Heere. – In: Caert-Thresoor 30.4 (2011): 118-126.

(Januari 2012)