Utrechtse drukkers

De uitvinding en vervolmaking van de boekdrukkunst door Johannes Gutenberg rond 1450 bracht binnen enkele decennia een ware revolutie met zich mee in de vervaardiging en verspreiding van boeken. Wetenschap, kennis en opinies werden in grote oplage snel verspreid. In het begin waren er buiten Duitsland en Italië slechts twee steden waar de boekdrukkunst ook werd beoefend: Parijs en Utrecht. In de Noordelijke Nederlanden stond Utrecht dus aan de wieg van de boekdrukkunst.

De Utrechtse boekdrukkers Nicolaas Ketelaar en Gerard de Leempt produceerden in de jaren 1470 in ieder geval 33 edities. Van twee edities bevinden zich nog steeds de leggers (voorbeeldboeken) uit het klooster Nieuwlicht zich in de Bijzondere Collecties. Dit is een zeldzaamheid voor drukken uit deze periode van incunabelen (wiegendrukken).

Andere Utrechtse drukkers duiden we aan met noodnamen omdat hun identiteit onzeker is: de Drukker van de Haneron (wellicht de kanunnik Willem Hees), de Drukker van het Monogram (wellicht Gerard de Leempt), en de Drukker van de Alexander Magnus. Zij kregen in 1477 gezelschap van de uit Leuven afkomstige Johan Veldener. Zijn vertrek naar Culemborg in 1481 markeerde het voorlopige einde van de boekdrukkunst in Utrecht. Het viel samen met de teloorgang van de handschriftverluchting.

Pas in 1514 vestigde zich weer een boekdrukker in Utrecht: Jan Berntsz, die zijn eerste werkplaats had in de Servetstraat bij de Domkerk. In 1531 kreeg hij de Antwerpenaar Jan van Doesborch als compagnon, waardoor de kwaliteit van zijn werk behoorlijk toenam.

In de 16de eeuw waren er een dozijn drukkers actief in Utrecht, waaronder Herman van Borculo (1538-76), Coenraet Hericksz en diens weduwe (1577-86) en Salomon de Roy (1590-1637). In de 17de eeuw waren er ongeveer honderd drukkers in de stad, en in de 18e ruim 150 (zie de database van de Universiteitsbibliotheek Utrecht). De Utrechtse drukkers komen via een tijd-ruimtebenadering ook naar voren op de website Geocontexting Printers and Publishers. Deze website is nog in ontwikkeling.

Zij produceerden een grote hoeveelheid werken waarvan een deel zich ook in Bijzondere Collecties bevindt, van wetenschappelijk uitgaven en universitaire disputen (proefschriften) tot aan pamfletten en almanakken.

Historia scholastica (1473), E fol 110 rar, pt 1, colofon

Items voor dit thema

 De Utrechtse bibliothecar...
De Utrechtse bibliothecaris draagt zijn steentje bij
 Lijnen in handen, gezicht...
Lijnen in handen, gezichten en sterren
 Dwalen door Utrecht rond ...
Dwalen door Utrecht rond 1650
 Een bloemrijk boek
Een bloemrijk boek
 De Utrechtse monumenten d...
De Utrechtse monumenten door de ogen van een ‘valsaard’
 Van handschrift naar druk...
Van handschrift naar druk: een Utrechtse incunabel uitgelicht
 Van handschrift naar druk...
Van handschrift naar druk: een Utrechtse convoluut uitgelicht
 Het eerste gedateerde ged...
Het eerste gedateerde gedrukte boek in de Noordelijke Nederlanden
 Kroniek in kleur
Kroniek in kleur

Gedigitaliseerde items voor dit thema

Weergeven