Water management maps in Google Earth

For centuries the Netherlands have been crusading against sea and river water that threatens to flood the valuable land from all sides. That is why the resulting landscape dynamics are timeless and are expressed in old maps of water board districts and rivers for instance.

The digital exhibition Water management maps in Google Earth shows in chronological order over 120 cartographical documents dating back to the period between 1600 and 1825 and which almost all relate to hydrographical aspects in the Low Countries. The maps are georeferenced which means that they can be analyzed in an innovative way in Google Earth. By clicking on a thumbnail below the map opens in the viewer. Here in the menu left one can choose viewing the document in Google Earth or in other applications.

More about this digital exhibition

Items for this exhibition

Deze vroege kaart van de drooggemaakte Wieringerwaard werd zowel met als zonder wapenrand gedrukt. Bekend is dat men tot in de 19de eeuw afdrukken van de koperplaten maakte. Diverse personen, die worden genoemd in de wapenkolommen, komen tweemaal voor. Het gaat dan om verschillende functies van een en dezelfde persoon. De kaart is van de hand van de vermaarde wiskundige en vestingbouwkundige Adriaen Anthonisz. (1541-1620). Hij was tevens ingenieur en burgemeester van Alkmaar. Zoals de cartouche midden onder vermeldt, begon men in 1608 met het droogleggen van de Wieringerwaard. In 1610 was dit werk gereed, waarna de verkaveling in 1611 ‘by blinde ...
Read more
In 1630 werd de Heerhugowaard drooggemaakt. Daarmee kwam bijna veertig vierkante kilometer landbouwgrond ter beschikking van de Hollandse boeren. Deze kaart van de Amsterdamse uitgever en drukker Claes Jansz. Visscher (1587-1652) uit 1631 toont een mooi beeld van de net drooggelegde polder en de verkaveling. Meerdere landmeters waren bij de totstandkoming van het kaartbeeld betrokken. Hierbij had één van hen de eindverantwoording, de ingenieur en tekenaar Anthonius Metius. In de cartouche met de schaalstok wordt hij nog eens apart genoemd. Hij was zoon van de bekende wiskundige Adriaen Anthonisz. Metius vervaardigde de manuscriptkaart, die ten grondslag ligt aan de hier getoonde ...
Read more
Deze kaart van de Beemster is de derde uitgave, die ná 1632 moet zijn verschenen. De eerste uitgave dateert uit 1613. In het najaar van 1612 werd besloten om de kavelcondities met het register van de ingelanden en de kaart te laten drukken en daarvoor octrooi aan te vragen. De kaart is vervaardigd naar aanleiding van de droogmaking van de Beemster in 1612. Al in 1607 verleenden de Staten van Holland en West-Friesland aan enkele Hollandse burgemeesters en enkele voorname kooplieden toestemming om de Beemster droog te malen. Onder leiding van Jan Adriaanszoon Leeghwater werden rond de vijftig poldermolens ingezet ...
Read more
Dit is een verkleinde uitgave van een kopie van de ‘Caerte vande Scher-Meer’, die in 1635 werd vervaardigd door de landmeter Pieter Wils en gegraveerd door Salomon Rogiers. Uitgever van de kopie was Claes Jansz. Visscher (1587-1652), die de kaart met een schaal van ca. 1:20.000 opnam in zijn atlas ‘Belgium sive Germania Inferior’ uit 1637. Het hier getoonde kaartje is dus een verkleining van Visschers kaart, met een schaal van ca. 1:60.000. Weergegeven wordt de pas drooggemaakte Schermer met de verkaveling. Met het droogleggen van de ‘Schermeer’ begon men in 1633 en in 1635 was er bijna 50 vierkante kilometer ...
Read more
Deze kaart van de net drooggemaakte en de verkavelde Wormer betreft de tweede uitgave uit 1668. De eerste uitgave dateert van 1626/1627, toen de Wijdewormer of Wormermeer werd drooggelegd. Tussen beide uitgaven bestaan enkele cartografische verschillen. Zo is op de eerste uitgave de Enge-Wormer nog als water weergegeven, terwijl het gebied op de tweede uitgave is ingepolderd en verkaveld. De Middelsloot van de eerste uitgave heeft op de latere uitgave de naam ‘Lange-Sloot’ gekregen. Ook is een aantal sloten bij gegraveerd. Daarnaast verdwenen ten opzichte van de vroegste editie enkele molens, maar zijn echter weer andere molens bijgeplaatst. Opvallend is dat ...
Read more
Bij deze kaart van een gedeelte van de Buitenvelder Polder in Amsterdam is in feite sprake van een vroege thematische kaart. Zoals de cartouche midden onder vermeldt, zijn de percelen met een gestreepte of met een gestipte arcering aangeduid. De gestreepte percelen vallen onder het gerecht van Slooten, terwijl de gestipte percelen onder die van Amsterdam horen. De kaart is dus vervaardigd voor juridische doeleinden. In de ingetekende kavels staan de bewoners of eigenaren vermeld. De oppervlakten, die in de cartouche linksboven genoemd worden, zijn niet per perceel maar per groep of blok percelen.
Read more
Het IJ vormde lange tijd de rechtstreekse verbinding van Amsterdam met de open zee. De scheepvaartroute liep via de Zuiderzee en Texel naar de Noordzee, maar de bevaarbaarheid verslechterde vanaf de 17de eeuw. Vooral bij Pampus was het ondiep en versperden schepen met veel diepgang meerdere malen de toegang tot het IJ. Het IJ zelf had soms ook te maken met ondieptes. Daarom werden regelmatig dieptepeilingen verricht om te beoordelen of de watergang voldoende bevaarbaar was. Deze kaart toont de resultaten van de dieptepeilingen in het jaar 1674. Die peilingen waren gedaan vanaf een bevroren IJ, zoals de titelcartouche rechtsboven duidelijk ...
Read more
Kort ná de uitgave van de zestienbladige overzichtskaart van het Hoogheemraadschap van de Uitwaterende Sluizen, in 1680, verschenen afgeleide uitgaves in vier bladen en in één blad. De uitgave in vier bladen heeft een schaal van circa 1:60.000 en meet 86 x 112 centimeter. De folio-uitgave in één blad bezit een schaal van circa 1:120.000 en kent een formaat van 53 x 66 centimeter. Het kaartbeeld is van de hand van landmeter Jan Jansz. Dou (1615-1682). Van de vierbladige kaart zijn veel staten bekend. In cartografisch opzicht wijzigde zich het kaartbeeld bij de opeenvolgende edities (1680, 1682/1683, 1729, 1734, 1745, 1756, ...
Read more
Deze prachtige overzichtskaart van het Hoogheemraadschap van de Uitwaterende Sluizen kent een tamelijk complexe geschiedenis. Aanvankelijk, in 1680, werd de kaart in zestien bladen uitgegeven. Kort ná deze uitgave verscheen een uitgave in vier bladen en een uitgave in één blad. De namen van de graveurs Koenraet Decker en Abraham Deur staan alleen vermeld op de grote uitgave in zestien bladen. Voor het kaartbeeld zelf was landmeter Jan Jansz. Dou (1615-1682) verantwoordelijk. Van de wandkaart in zestien bladen zijn veel staten bekend. In cartografisch opzicht wijzigde zich het kaartbeeld bij de opeenvolgende edities (1680, 1682/1683, 1729, 1734, 1745, 1756, 1769, 1781 ...
Read more
Deze kaart van de Purmer is een verkleining van de ‘De Purmer bedyckt inde jaare M.D.C.XVIII [=1618]’ van de hand van Johannes Leupenius uit 1683. Op zowel deze kaart als de verkleinde versie daarvan staat vermeld dat de vierbladige overzichtskaart van de Purmer uit 1622 van Lucas Jansz. Sinck aan deze uitgave ten grondslag heeft gelegen. Toch is het slechts voor een klein deel een betere en cartografisch rijkere uitgave te noemen. Weliswaar is het molenbestand geactualiseerd en zijn toponiemen aangebracht of verwijderd. De weergave van het buitengebied van de Purmer is echter aanzienlijk soberder dan op de vierbladige uitgave ...
Read more
Het Hoogheemraadschap Schieland liet in de tweede helft van de 17de eeuw een nieuwe overzichtskaart van haar territorium vervaardigen, ter vervanging van de verouderde voorloper door Floris Balthasarsz (1562/63-1616) uit 1611. De nieuwe kaart was gebaseerd op opmetingen van de landmeter Jan Jansz. Stampioen (ca. 1590-1660) en gegraveerd door Johannes Vingboons (1616/17-1670). De eerste uitgave van de negenbladige kaart dateert van 1660 en in de loop van de 17de en 18de eeuw verschenen nog minstens vijf uitgaven. Bij montage tot een wandkaart flankeerden de wapens van meerdere hoogheemraden en dijkgraven het kaartbeeld. Deze wapenbladen zijn vervaardigd door de graveur A. ...
Read more
Dit kaartje is een verkleining van de grote kaart van de drooggemaakte Wieringerwaard, die de wiskundige en ingenieur Adriaen Anthonisz. in 1611 vervaardigde. Ten opzichte van Anthonisz.’ kaart is het kaartje niet alleen kleiner, maar mist het ook aan weerszijden de wapenkolommen. De verkleinde kopie is rond 1685 door de kunstenaar en graveur Ignatius Lux (1650-1705) gepubliceerd. Het kaartbeeld is echter van 1611. In 1608 begon men met het droogleggen van de Wieringerwaard. In 1610 was dit werk gereed, waarna de verkaveling in 1611 door loting plaatsvond.
Read more
Deze kaart geeft een beeld van de staat van de Zuiderzeedijk tussen Amsterdam en Muiden rond 1703. Getuige de informatie in de tekst midden boven is de kaart gemaakt naar aanleiding van het plan om een ‘achtervaart’ of kwelsloot en nieuwe kade parallel aan de zeedijk te realiseren. Bij de kaart behoren drie dwarsprofielen: twee van de bestaande situatie en één van de gewenste situatie. Op de profielen van de bestaande toestand is te zien dat de dijk vrij steil in zee afloopt en aan de zeezijde beschermd wordt door houten palen. Volgens het nieuwe plan moesten deze palenschermen verder ...
Read more
Deze schitterende wandkaart toont een deel van de Gelderse Vallei en wel de Slaperdijk ‘streckende vande Stichtse bergen [= Utrechtse Heuvelrug] tot aan de hoogte van Gelderland [= dekzandruggen van de Gelderse Vallei]’. Een slaperdijk is zoals de naam al zegt een ‘slapende’ dijk, die pas dienst gaat doen als de ‘wakende’ dijk doorbreekt. In dat geval neemt de slaperdijk de waterkerende functie over en moet die het overgebleven land beschermen. Zo ook bij de beroemde Slaperdijk in de Gelderse Vallei die op deze wandkaart figureert. Deze dijk werd ‘actief’ na het doorbreken van de noordelijke Rijndijk of Grebbedijk tussen Wageningen ...
Read more
Deze vierbladige wandkaart van het Hoogheemraadschap De Overwaard – globaal in het oosten en noorden van de Alblasserwaard – verscheen rond 1706 en betreft de derde uitgave. Het kaartbeeld is vermoedelijk van de hand van de Dordtse landmeter Mattheus van Nispen (ca. 1628-1717), terwijl Jan van Vianen voor de gravure zorgde. Bij de kaart horen ook tien wapenbladen en vier stroken met allegorische voorstellingen. Het kaartbeeld zelf meet in gemonteerde toestand 72 x 104 cm; inclusief de wapenbladen en allegorische voorstellingen is dat 104 x 138 cm. Van de verschillende uitgaven zijn geen gemonteerde exemplaren bekend. Daardoor is niet met zekerheid vast ...
Read more
Het Pannerdensch Kanaal, tussen de plaatsen Doornenburg en Angeren, verbindt de Waal en de Rijn (via het latere Bijlandsch Kanaal) met de Neder-Rijn. Het zes kilometer lange en 135 meter brede kanaal werd tussen 1701 en 1709 gegraven. Aanvankelijk was het de bedoeling om een verdedigingslinie aan te leggen en waren de verbindingen met de Rijn en de Waal nog niet voorzien. In 1706 wijzigden zich de plannen en begon men met de doorgravingen om de watertoevoer naar de IJssel en de Neder-Rijn veilig te stellen. De oude en verzande rivierbedding van de Rijn, ten noordoosten en oosten van het ...
Read more
Rechtsonder op deze polderkaart staat dat Cornelis Koel in 1675 de metingen voor de kaart verrichtte. De kaart zelf is echter pas ruim een kwart eeuw later in druk uitgegeven door de weduwe van Nicolaas Visscher uit Amsterdam, Elizabeth Verzijl. Zij nam na het overlijden van haar man in 1702 de zakelijke leiding van het uitgeversbedrijf over. In 1720 werd de zaak aan Andries de Leth verkocht. Daarom moet de hier beschreven kaart van Slooten en het Middelvelt gedateerd worden tussen 1702 en 1720 en sommige bronnen spreken van 1713. Het topografische beeld stamt echter uit 1675. Het kaartbeeld toont twee ...
Read more
Deze eenvoudig ogende kaart toont de dijkdoorbraken bij het Noord-Hollandse Assendelft, ontstaan als gevolg van de zogeheten Kerstvloed van 1717. De kaart is in 1718 te Amsterdam uitgegeven door de weduwe van Nicolaes Visscher II (1649-1702). In de nacht van 24 op 25 december 1717 stond er een zware noordwesterstorm, die tot een springvloed leidde. Deze Kerstvloed trof grote delen van de Nederlandse, Duitse en Scandinavische Noordzeekust. Ongeveer 14.000 mensen kwamen daarbij om en tevens gingen grote hoeveelheden vee verloren. Vele dorpen werden verwoest en het water reikte tot aan grote plaatsen als Groningen, Zwolle, Amsterdam en Haarlem. Op de kaart is ...
Read more
De vierbladige kaart van de Purmer is in 1622 voor het eerst uitgegeven door Claes Jansz. Visscher (1587-1652), wiens naam pas op de tweede editie (waarschijnlijk uit hetzelfde jaar) voorkomt. Zoals de kleine cartouche op het blad rechtsonder vermeldt, hebben de landmeters Lucas Jansz. Sinck, Gerrit Dircksz. Langedijck, Reijer Cornelisz. Schout, Jan Pietersz. Dou, Adriaen de Bruijn, Claes Huijbertsz. Bonefaes, Pieter Jansz. Duijn en Simon Willemsz. Boonacker in 1620 de toen nog niet drooggemaakte Pumer over het ijs opgemeten. In 1622 viel het meer uiteindelijk droog. Op de eerste uitgave van de kaart is de Purmer in 139 kavels weergegeven. Tussen ...
Read more
Deze kaart reconstrueert de geografische situatie van de diverse Hollandse polders en meren, zoals die in de vroege 16de eeuw zou zijn geweest. Er is dus sprake van een historische kaart, uitgegeven door de Leidenaar Pieter van der Aa (1659-1733) en gekopieerd naar de kaart van Claes Jansz. Visscher (1587-1652). Het gaat dan vooral om de groei van het Haarlemmermeer, de ‘waterwolf’ die telkens happen uit het land vrat. In de cartouche rechtsboven wordt met verwondering gememoreerd dat het vroeger mogelijk was om over land te reizen van Haarlem naar Amsterdam en Utrecht. En ook van Hillegom naar Aalsmeer, ofschoon ...
Read more
Deze kaart van het Eiland van Dordrecht verscheen in een eerdere uitgave in 1673. De landmeter die bij deze uitgave in de cartouche linksboven voorkomt, is Mattheus van Nispen (1629-1717). Zijn naam werd op de hier getoonde tweede uitgave uit 1725 vervangen door die van zijn achterkleinzoon, Mattheus de Vries (1681-1751). Ten opzichte van de eerste uitgave geeft de tweede uitgave de dijkdoorbraken van 1713, 1715 en 1717 weer. Behalve deze dijkdoorbraken is nog een aantal andere, vooral waterstaatkundige, wijzigingen aangebracht. Zo is de loop van de Merwede ingrijpend veranderd en is het gebied van ‘Den Ouden Dyck’ toegevoegd. Verder zijn ...
Read more
Deze grote kaart – in gemonteerde toestand 97 x 224 centimeter – biedt een bijzonder gedetailleerd overzicht van het eiland Rozenburg. De ingetekende kavels hebben allemaal een eigen nummer. Dit nummer correspondeert met het nummer in een gedrukte lijst met de titel ‘Staat van het Eylandt Rosenburgh, soo wegens Revenuen, Lasten als Kooppenningen. Verkoght den 16 Mey 1727’. Op deze lijst figureren de kopers van de ingetekende percelen. Exemplaren van de lijst bevinden zich onder andere in het Nationaal Archief in Den Haag en in de Universiteitsbibliotheek Leiden. Van de individuele kavels staan op de kaart de oppervlaktes vermeld. De ...
Read more
De rivier de Merwede vormde lange tijd één van de grootste probleemgebieden in het Nederlandse rivierenstelsel. Vooral na de Sint-Elisabethsvloed in 1421 – toen de Biesbosch de gelegenheid kreeg om geleidelijk te ontstaan – werd de waterstaatkundige situatie precair. Langs de onbedijkte zuidelijke oever van de Merwede lag de noordgrens van de uitgestrekte Biesbosch. Dit gebied bestond uit vele waterlopen, zogeheten killen, die het overgrote deel van het Merwede-water via het Hollands Diep naar de Noordzee afvoerden. De Merwede zelf kreeg echter steeds minder water te verstouwen, waardoor het problematisch werd om de rivier op diepte te houden. Voor de ...
Read more
De hier gepresenteerde kaart fungeert als een context- en indexblad voor de gedetailleerde tweebladige kaart van de Merwede tussen Woudrichem en Hardinxveld uit 1730 door Nicolaas Cruquius. De overzichtskaart was eveneens van de hand van Cruquius en heeft betrekking op de toenmalige hydrografische moeilijkheden rondom de Merwede. De rivier vormde lange tijd één van de grootste probleemgebieden in het Nederlandse rivierenstelsel. Vooral na de Sint-Elisabethsvloed in 1421 – toen de Biesbosch de gelegenheid kreeg om geleidelijk te ontstaan – werd de waterstaatkundige situatie precair. Langs de onbedijkte zuidelijke oever van de Merwede lag de noordgrens van de uitgestrekte Biesbosch. Dit ...
Read more
Deze fraaie kaart in vier bladen is een echte polderkaart: het accent ligt meer op de waterstaatkundige situatie dan op de volledige weergave van percelen. Alle sloten en vaarten worden met hun namen aangeduid, terwijl de percelen alleen in de droogmakerijen afzonderlijk ingetekend zijn. De kaart geeft vele restanten van dijkdoorbraken weer (‘wielen’), evenals de gevolgen van verveningen (‘dellen’). De cartografie is van de hand van Pieter Straat, die mogelijk ook zorgdroeg voor de opmetingen. Getuige de tekst in de cartouche linksonder heeft de Amsterdamse uitgever Hendrik de Leth het kaartbeeld op de koperplaat aangebracht. Het kaartblad rechtsonder toont een mooie zinnebeeldige ...
Read more
In de eerste helft van de 18de eeuw kampte het eiland Goeree met een sterke kustafslag. Dit zand hoopte zich weer op voor de marinehaven van Hellevoetsluis. De landmeter en waterbouwkundige Nicolaas Cruquius (1678-1754) werd hierover door de Staten van Holland om advies gevraagd, nadat eerdere ‘reddingsplannen’ door andere landmeters jammerlijk waren gestrand. Cruquius stelde voor om een onderzoek te doen naar de kustgesteldheid van het eiland Goeree en naar de getijstromen. De bevindingen van dat onderzoek dienden op een kaart van het eiland en omgeving ingetekend te worden. De hier gepresenteerde kaart van de zeegaten bij Goeree en Voorne vormt ...
Read more
Deze mooi gedecoreerde kaart toont het gebied van de zogeheten Ring van Putten, het omdijkte oude land van het voormalige eiland Putten en tegenwoordig deel van Voorne-Putten. Het is een gedetailleerde kaart, waarop van alle percelen de oppervlakte wordt weergegeven. Bijzondere gebouwen als kerken, kastelen en molens lijken naar de werkelijkheid getekend, maar de overige huizen zien er vrij uniform uit. De eerste uitgave van deze kaart uit 1700 is gebaseerd op een meting, die de landmeter Daniel Schellincx tussen 1615 en 1617 deed. Hij vervaardigde onder andere perceelskaarten van de verschillende ambachten en polders. Op basis van deze oude perceelskaarten ...
Read more
Deze prachtig gegraveerde kaart van het Haarlemmermeer werd in 1740 gepubliceerd door de landmeter Melchior Bolstra (1704-1776). Hij deed dat naar aanleiding van het streven van het Hoogheemraadschap Rijnland om de waterstaatkundige toestand van het eigen territorium ten opzichte van de zee en de rivieren wetenschappelijk te analyseren en te rapporteren. Rijnland was vooral bezorgd om de slechte gesteldheid van de Lekdijk, maar ook andere gevaren lagen op de loer. Eén van die gevaren was de steeds verdergaande oeverafslag van het Haarlemmermeer. Vooral aan de oostkant bij Aalsmeer was sprake van ernstige erosie. Het meer dreigde hier samen te gaan ...
Read more
Deze kaart is een verkleining van de vierbladige overzichtskaart van het Hoogheemraadschap van de Alblasserwaard uit 1681. De schaal van deze verkleining is ongeveer 1:100.000 en er zijn vier staten van de koperplaat bekend. Het betreft hier de tweede staat uit circa 1740, waarbij in de titelcartouche melding wordt gemaakt van de waterstaatkundige ingrepen bij de Merwede in het jaar 1738. Verschillen met de eerste uitgave zijn onder andere de anderhalve kolom met letters (A tot en met Q), die rechts van de titelcartouche aangebracht zijn. Deze letters verwijzen naar diverse ruimtelijke elementen in de Biesbosch en worden in de kolom ...
Read more
Lange tijd vormde de rivier de Merwede één van de grootste probleemgebieden in het Nederlandse rivierenstelsel. Na de Sint-Elisabethsvloed in 1421 – waarna de Biesbosch de gelegenheid kreeg om geleidelijk te ontstaan – werd de waterstaatkundige situatie van vooral het dijkvak tussen Gorinchem en Dordrecht precair. Langs de onbedijkte zuidelijke oever van de Merwede lag hier de noordgrens van de uitgestrekte Biesbosch. Dit gebied bestond uit vele waterlopen, zogeheten killen, die het overgrote deel van het Merwede-water via het Hollands Diep naar de Noordzee afvoerden. De Merwede zelf kreeg echter steeds minder water te verstouwen, waardoor het problematisch werd om ...
Read more
Deze zesbladige overzichtskaart van het Hoogheemraadschap van de Krimpenerwaard verscheen oorspronkelijk in 1683. Hier afgebeeld is de vijfde uitgave uit 1741. In totaal verschenen tot 1818 acht uitgaven. In gemonteerde toestand meet de kaart circa 100 x 150 cm; inclusief de negen wapenbladen 150 x 200 cm. Aanvankelijk werd door het College van Dijkgraaf en Hoogheemraden van de Krimpenerwaard de Rijnlandse landmeter Jan Jansz. Dou benaderd om de kaart te vervaardigen. Beide partijen konden echter niet tot overeenstemming komen. Het college gaf vervolgens de opdracht aan de toen nog vrij onbekende kaarttekenaar Johannes Leupenius (1647-1693). Hij begon in september 1681 met ...
Read more
Van deze vierbladige kaart is (nog) geen gemonteerd exemplaar bekend. De hier getoonde digitale montage is dus in zekere zin ‘uniek’ te noemen. Het Utrechtse exemplaar ontbeert echter de bijbehorende vijftien wapenbladen en twee titelstroken, waardoor van een echt compleet beeld van de wandkaart helaas geen sprake is. De kaart is gegraveerd door Jan van Jagen (1709-1800) en biedt een mooi beeld van vooral de waterstaatkundige situatie in de regio. Op diverse plaatsen op de kaart staan jaartallen van lokale dijkdoorbraken vermeld. Kenmerkend is voorts de weergave van de afstanden in roeden, voeten en duimen tussen de verschillende peilpunten langs de ...
Read more
Tijdens de Sint-Elisabethsvloed in 1421 brak de zee door de duinen nabij Petten. De duinreep, die toen een kilometer westelijker lag dan de huidige kust, werd ter plekke voor een groot gedeelte weggeslagen. Hoewel de duinen werden hersteld, bleef sprake van afkalving aan zeezijde. Door telkens zandsuppletie aan landzijde toe te passen, compenseerde men deze afkalving en schoof de duinreep steeds verder oostwaarts. Dit ging uiteraard ten koste van landbouwgronden. Om het opschuiven van de duinreep een halt toe te roepen, besloot men tot de aanleg van een waterkering aan de zeezijde. Deze kering bestond uit paalwerken langs de kustlijn ...
Read more
Dit is een door Melchior Bolstra gegeneraliseerde en verkleinde versie van de tweebladige kaart van de Merwede tussen Woudrichem en Hardinxveld, die Nicolaas Cruquius in 1729 en 1730 op een schaal van 1:10.000 vervaardigde. De verkleining, op schaal 1:20.000, diende als aansluiting op Bolstra’s grote zesbladige kaart van de Beneden-Maas en Merwede uit de periode 1738-1745. In die tijd kreeg de Merwede steeds minder water te verstouwen, waardoor het problematisch werd om de rivier – en verder stroomafwaarts de Beneden-Maas tot aan de monding bij de Noordzee – op diepte te houden. Bolstra’s kaart behoorde bij een poging van de Staten ...
Read more
Deze kaart is een gegeneraliseerde en verkleinde versie van de grote overzichtskaart in zes bladen, die Melchior Bolstra tussen 1738 en 1745 van de Beneden-Maas en Merwede vervaardigde. In die tijd kreeg de Merwede steeds minder water te verstouwen, waardoor het problematisch werd om de rivier – en verder stroomafwaarts de Beneden-Maas tot aan de monding bij de Noordzee – op diepte te houden. Bolstra’s kaart behoorde bij een poging van de Staten van Holland om tot een oplossing te komen en betrof een volledige kartering van het gehele stroomgebied van de Beneden-Maas en Merwede. Aanleiding hiervoor was de eerdere afsluiting ...
Read more
Lange tijd bestond de dijk tussen Huisduinen en (Den) Helder uit een constructie van houten palen. Omstreeks 1700 liet de paalworm zich echter gelden en moest men uitkijken naar een nieuw soort kustversterking. In 1733 bedekte men de glooiingen van de dijk met klipstenen. In 1749 – toen men besloot de gehele noordelijke zeekust op die manier te verstevigen – kwam de Helderse zeewering nog eens aan de beurt. Deze kaart – getekend door de landmeter Frans de Mutsert (1724-?) – uit datzelfde jaar toont nauwkeurig aan welke maatregelen toen genomen zijn. Zo werden delen van de dijk voorzien van ...
Read more
Deze kaart van de rivier de Rotte betreft een handschriftkaart, vervaardigd door een anonieme landmeter. De manuscriptkaart stamt uit het midden van de 18de eeuw en toont de Rotte over haar gehele lengte. Van oorsprong is het een veenrivier, die vanaf Moerkapelle via de Rottemeren, langs Bleiswijk en Bergschenhoek tot aan Rotterdam stroomt en overgaat in het Stokviswater. In 1270 legde men een lange dam met sluizen in de Rotte en werd de kiem gelegd voor Rotterdam. Het doel van de kaart is niet volledig duidelijk. Waarschijnlijk is hij vervaardigd naar aanleiding van het beter bevaarbaar maken van de Rotte. Op ...
Read more
De manuscriptkaart, die aan deze gedrukte kaart van het westelijk deel van Terschelling ten grondslag ligt, werd in november 1749 vervaardigd door de landmeter Frans de Mutsert Aartsz. (1724-?). De koperdiepdruk is van de hand van David Koster; de belettering is gedaan door Jan van Jagen. Van de gedrukte kaart zijn twee staten bekend: een staat uit 1750 en een uit 1751. Op deze laatste versie, die hier ook weergegeven wordt, zijn de eb- en vloedlijn en de projectlijn (‘d-e’) op de Middelplaat toegevoegd. Dit gebeurde op basis van de resultaten van nieuwe dieptepeilingen in 1751. De linker cartouche verklaart door middel ...
Read more
In de 16de eeuw werden op het eiland Texel de bedijkingen van onder meer de polders de Grie en het Hoornder Nieuwland gerealiseerd. Na de aanleg van de laatstgenoemde polder ontstond in zuidoostelijke richting een duinenrij, 't Horntje. Tussen deze duinenrij en de Texelse zeedijk lag een grote baai. Halverwege de 18de eeuw werden plannen gemaakt om dit gebied te bedijken. Deze kaart toont de baai, bestaande uit ‘waard en zand gronden, valt alle tye droog’. De kaart is in 1751 vervaardigd door de landmeter Mattijs den Berger, waarschijnlijk op basis van een grotere manuscriptkaart. De koperdiepdruk is van Maria ...
Read more
Deze mooi gegraveerde tweebladige kaart van een gedeelte van de Waal getuigt van de beteugeling van een groot gevaar voor de provincie Holland, namelijk de dreigende samenvloeiing van de Waal met de Neder-Rijn en daarmee de onherroepelijke ondergang van de economische en militaire Nederlandse kernregio. In de winter van 1751 brak de Lekdijk op diverse plaatsen door en kampte men in de Betuwe en in Holland met overstromingen. Volgens Holland lag de oorzaak van deze wateroverlast in drie doorbraken van de Waaldijk in de buurt van Herwen. Vanaf hier had het water over land vrij spel in de richting van ...
Read more
Hoewel deze kaart betrekking heeft op het plan om een overlaat te realiseren bij Baardwijk – in het midden van de kaart – wordt een uitgestrekt omringend gebied getoond. Hiermee geeft de kaart een fraai beeld van de toenmalige waterstaatkundige structuur van de regio. Alle waterlopen van betekenis staan met voorzieningen als sluizen en dijken op de grote kaart, die een omvang kent van ruim een halve meter bij anderhalve meter. Toch waren de landmeters zelf, Bernard de Roy, Pieter Ketelaar en Gijsbert of Gerrit Beket, minder overtuigd van de cartografische inhoud ‘vermids de kortheid van tyd’. Het plan voor een ...
Read more
Halverwege de 18de eeuw kampte de rivier de Lek vaak met hoge waterstanden. Regelmatig waren er dijkdoorbraken en overstromingen. Daarom werden voorstellen gedaan ter ontlasting van de Lek. Eén van die voorstellen betrof de doorgraving van de Bijlandse Waard bij Pannerden. Een ander voorstel was de aanleg van een overlaat, een verlaagde dijk die bij hoge waterstanden het water via een alternatieve route zou afleiden. Een eerste plan voor zo’n overlaat werd tussen 1748 en 1751 enige malen door Kornelis van Beekum bij de Staten van Holland ingediend en ging uit van een overlaat in de Grebbedijk bij Wageningen. Het overtollige ...
Read more
Halverwege de 18de eeuw kampte de rivier de Lek vaak met hoge waterstanden. Regelmatig waren er dijkdoorbraken en overstromingen. Daarom werden voorstellen gedaan ter ontlasting van de Lek. Eén van die voorstellen betrof de doorgraving van de Bijlandse Waard bij Pannerden. Een ander voorstel betrof de aanleg van overlaten, verlaagde dijken die bij hoge waterstanden het water via een alternatieve route zouden afleiden. Een eerste plan voor zo’n overlaat werd tussen 1748 en 1751 enige malen door Kornelis van Beekum bij de Staten van Holland ingediend en ging uit van een overlaat in de Grebbedijk bij Wageningen. Het overtollige water zou ...
Read more
In de periode 1726-1746 vonden in de Merwede en de Beneden-Maas grootschalige rivierwerken plaats. Deze werkzaamheden waren noodzakelijk om beide rivieren op diepte en bevaarbaar te houden. Ná het tweede kwart van de 18de eeuw was er eerder sprake van meer kleinschalige en afzonderlijke projecten, waarbij vooral bepaalde tracés in de rivier in ogenschouw werden genomen. Deze werkwijze uitte zich ook in de kaarten die naar aanleiding van deze individuele projecten werden vervaardigd. De hier gepresenteerde kaart van de Merwede tussen Gorinchem en Loevestein is daar een voorbeeld van. De schepen in de Merwede hadden destijds regelmatig last van zandbanken en ...
Read more
Het kaartbeeld van deze manuscriptkaart van de monding van de Nieuwe Maas is in 1757 vervaardigd door Cornelis van Tol. Zijn initialen sieren de cartouche linksonder. In kleine letters vermeldt de cartouche tevens dat ene D. van Gessel jr. de oorspronkelijke kaart van Van Tol heeft gekopieerd. Het is onduidelijk met welk doel deze kaart precies is gemaakt. Het lijkt erop dat de cartograaf de routes voor de scheepvaart vanaf de Noordzee richting Rotterdam heeft willen weergeven. De schepen zelf zijn op een picturale manier ingetekend. De kaart toont voorts diverse zandplaten en ondieptes in de Nieuwe Maas. De cijfers in ...
Read more
Deze kaart is wat grof gekopieerd naar de ‘Kaart van het Pannerdense Kanaal en Spijk, Met de veranderde Loop der Boven en Beneden Rijn […]’ uit 1763 van de hand van Melchior Bolstra. De afmetingen van beide kaarten zijn vrijwel identiek. Onder de titel ‘Kaart van de Situatie tussen het Spijck Pannerden en Kandia […]’ is door de graveur Abraham van Krevelt ook nog een kleinere kopie – waarvan meerdere staten bekend zijn – vervaardigd. De hier genoemde kaarten hebben gediend als bijlages bij het ‘Verbaal van eene reise naa Arnhem en naa de Lek’ door J. Lulofs, Inspecteur-Generaal van ...
Read more
Deze manuscriptkaart van de Mark tussen Breda en Oudenbosch is vervaardigd naar aanleiding van een project tot kanalisering van de rivier. De Mark ontspringt in België en vormt de waterscheiding tussen de Maas en de Schelde. In Nederland stroomt de rivier via Breda naar het dorp Terheijden, waar de rivier een scherpe bocht naar het westen maakt. Bij Standdaarbuiten gaat de Mark over in de Dintel en komt de rivier via het Volkerak uit in het Hollandsch Diep. Aanvankelijk stroomde de Mark door een grotendeels met veen gevuld dal. In de Middeleeuwen ging men echter het veen ontginnen en nam de ...
Read more
De scheepvaart in de Merwede had in de 18de eeuw regelmatig last van zandbanken en ondieptes. Zo vormden zich op den duur enkele zandplaten bij Hardinxveld, die vooral bij laag water voor de schepen hinder opleverden. Ook bij de haven van Werkendam waren er ondieptes, die zich ondanks allerlei tegenmaatregelen steeds meer uitbreidden. Deze door de landmeter Melchior Bolstra (1704-1776) vervaardigde kaart toont de Merwede tussen Papendrecht en Dordrecht in 1761. Ook op dit traject had men eveneens te stellen met verzandingen, waardoor de stad Dordrecht voor het scheepvaartverkeer moeilijk bereikbaar was. Samen met de Inspecteur-Generaal Johan Lulofs (1754-1768) had Bolstra ...
Read more
Deze mooi gedecoreerde kaart toont een overzichtsbeeld van de graafschappen Buren en Culemborg. De kaart werd in 1761 gepubliceerd door het Amsterdamse uitgevershuis Covens & Mortier. De gravure is van de hand van Jan Punt (1711-1779). Voor het kaartbeeld was de van oorsprong Zwitserse tekenaar Jacob Perrenot (1694-1767) verantwoordelijk. Perrenot studeerde rechten in Leiden en promoveerde daar in 1739. Vervolgens vertrok hij naar Culemborg, waar hij lange tijd lid was van de Grafelijke Raad. Uit liefhebberij ging hij in zijn woonomgeving landmeten en karteren. Deze overzichtskaart van zijn eigen regio is daar een voorbeeld van. Perrenot heeft de kaart opgedragen aan Willem ...
Read more
In de eerste helft van de 18de eeuw kampte men in het Hollandse rivierengebied met frequente dijkdoorbraken en overstromingen. Met de Spijkse conventie in 1744 en 1745 legden Holland, Gelderland en Kleef in elk geval een basis voor een betere verdeling van het Rijnwater. Als gevolg van de slechte gesteldheid van het rivierbed van de Lek bleek het gevaar van overstromingen echter nog altijd aanwezig. Regulering van de Lek was derhalve noodzakelijk. Tussen 1745 en 1747 deden de Staten van Holland daarom onderzoek naar de toestand van deze belangrijke rivier. Aanvankelijk zat daar geen grote haast achter, maar dit veranderde ...
Read more
In 1763 bracht de Rijnlandse landmeter Melchior Bolstra het gebied van het Pannerdensch Kanaal en de Waal en Bovenrijn bij Schenkenschans in kaart. Deze kaart moet vooral worden bezien in het licht van de problematiek met betrekking tot de Waalbocht bij Herwen. Door verdergaande insnijding van deze Waalbocht dreigde op den duur een samenvloeiing met de Neder-Rijn, waardoor de laatste waterloop veel te grote watermassa’s zou moeten afvoeren met stroomafwaarts waarschijnlijk desastreuze gevolgen. De doorsnijding van de Bijlandsche Waard, waardoor de Waal weer in de juiste richting zou worden gemanoeuvreerd, stond al vanaf circa 1750 op de beleidsagenda’s. Door tegenwerking ...
Read more
In de jaren vijftig en zestig van de 18de eeuw was de Rijnlandse landmeter Melchior Bolstra (1704-1776) heel actief met karteringswerkzaamheden in de regio rond het Pannerdensch Kanaal. Dit vloeide voort uit de grote belangstelling van de provincie Holland voor de situatie van de bovenrivieren. De waterstaatkundige stand van zaken in dit gebied had namelijk rechtstreekse invloed op de situatie stroomafwaarts. Grote watermassa’s, die tijdens uitzonderlijke hoogwaterstanden op een ongecontroleerde manier via de Rijn richting de Lek zouden worden gestuwd, leverden een direct gevaar op voor Holland. Samen met de waterbouwkundige Johan Lulofs (1711-1768) publiceerde Bolstra daarom in 1754 een ...
Read more
Deze eenvoudig ogende waterstaatskaart illustreert treffend de problematiek omtrent de Waalbocht bij Herwen. Door verdergaande insnijding van deze Waalbocht dreigde op den duur een samenvloeiing met de Neder-Rijn, waardoor de laatste waterloop veel te grote watermassa’s te verduren zou krijgen met stroomafwaarts waarschijnlijk desastreuze gevolgen. Eén van de maatregelen om dit tegen te gaan, betrof de doorsnijding van de Bijlandsche Waard. Hierdoor zou de Waal weer in de juiste richting worden gemanoeuvreerd. Door tegenwerking van Kleefse en Gelderse zijde kwam het er echter lange tijd niet van. In plaats daarvan besloot men te investeren in de versterking van de oevers ...
Read more
Deze manuscriptkaart is in 1767 vervaardigd naar aanleiding van de afdamming van het Moerspui. Oorspronkelijk was dit een deel van de scheepvaartroute van Axel naar Gent. De vaarweg verlandde echter in de 17de eeuw. In 1766 verkreeg Johan Ferdinand Thierens het octrooi voor inpoldering van de slikken en schorren in het Moerspui. Een jaar later werd de watergang ter hoogte van het Fort Sint-Joseph, aan de bovenzijde van de kaart, afgedamd (‘van A tot B’) . Interessant aan deze kaart is de vermelding, linksboven, van de gemaakte kosten voor de bedijking. Zo weten we dat de aanleg van een sluis in ...
Read more
Deze vierbladige wandkaart is oorspronkelijk vervaardigd in opdracht van het Hoogheemraadschap van de Alblasserwaard (resolutie van 5 mei 1677). Bij de vervaardiging is door de Dordtse landmeter Mattheus van Nispen (ca. 1628-1717) gebruik gemaakt van een manuscriptkaart van het gebied. Destijds hing deze kaart in het stadhuis te Gorinchem, maar is vermoedelijk verloren gegaan. Bij de eerste uitgave van 1681 zijn de wapenschilden op dezelfde koperplaten gegraveerd als die waarop het kaartbeeld staat afgebeeld. Bij de tweede uitgave werden ze echter van de platen losgesneden. Hier afgebeeld is de vijfde uitgave van de overzichtskaart van de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden, die werd gepubliceerd ...
Read more
Deze kaart toont de Noordplaspolder, ten noordoosten van Zoetermeer, na de bedijking van de Noordplassen in 1759. Hij is waarschijnlijk rond 1767 vervaardigd door de landmeter Klaas Vis en gegraveerd door I. Koning. Vis heeft de kaart eigenhandig gesigneerd in de cartouche linksonder en daarmee een soort keur- of kwaliteitsmerk meegegeven, 'en Dient, dat geen van deeze Kaarte voor de Egte zullen worden gehoude, als die door my, Klaas Vis, eigehandig onderteekent zyn.' In de cartouches links- en rechtsboven staan de oppervlaktes van de ambachten, deelgebieden binnen de droogmakerij, opgesomd. De kaart is voorzien van een decoratieve rand met de namen ...
Read more
Deze tamelijk eenvoudige kaart toont de Merwede stroomafwaarts van Sleeuwijk tot en met de Oude Wiel, bij de toegang tot de Biesbosch. De Rijnlandse landmeter Melchior Bolstra (1704-1776) heeft op de kaart zes ‘raaien’ met peilingen ingetekend. Boven Hardinxveld kampte het scheepvaartverkeer namelijk met enkele zandplaten in de rivier. Vooral bij laag water hadden schepen moeite om de vaargeul te houden en liepen zij menigmaal vast op de zandbanken. Ook bij de haven van Werkendam waren er ondieptes, die zich ondanks allerlei tegenmaatregelen steeds meer uitbreidden. Als oorzaak van al deze verzandingen werd de invloed van de Biesbosch aangewezen. Op ...
Read more
Deze door Daniel van Breen gegraveerde kaart van de Beemster werd voor het eerst uitgegeven in 1658. Het gaat om een nauwkeurige verkleinde navolging van een zesbladige wandkaart van de Beemster uit 1644 door Baltasar Floris van Berckenrode. Met uitzondering van enkele buitenplaatsen en boerderijen, die aan de generalisatie ten prooi vielen, is er ondanks de verkleining zo goed als geen informatieverlies. De kaart geeft een mooi beeld van de nog jonge droogmakerij, die met grote ijver werd ingericht. In 1612 was de drooglegging van de Beemster een feit. Echter al in 1607 verleenden de Staten van Holland en West-Friesland aan ...
Read more
Deze door Daniel van Breen gegraveerde kaart van de Beemster werd voor het eerst uitgegeven in 1658. Het gaat om een nauwkeurige verkleinde navolging van een zesbladige wandkaart van de Beemster uit 1644 door Baltasar Floris van Berckenrode. Met uitzondering van enkele buitenplaatsen en boerderijen, die aan de generalisatie ten prooi vielen, is er ondanks de verkleining zo goed als geen informatieverlies. De kaart geeft een mooi beeld van de nog jonge droogmakerij, die met grote ijver werd ingericht. In 1612 was de drooglegging van de Beemster een feit. Echter al in 1607 verleenden de Staten van Holland en West-Friesland aan ...
Read more
Het Hoogheemraadschap Rijnland kampte lange tijd met een steeds verdergaande oeverafslag van het Haarlemmermeer. Het meer dreigde op den duur samen te gaan vloeien met tal van kleinere plassen, die waren ontstaan door vervening. Holland zou dan te maken krijgen met een om zich heen grijpende ‘waterwolf’ in het hart van het gewest. Om het gevaar van de ‘waterwolf’ te beteugelen, werden al vanaf de 17de eeuw plannen voor droogmaking van het Haarlemmermeer gemaakt. Bij die plannen werd ook goed gekeken naar een alternatieve waterberging. Immers, na droogmaking van het Haarlemmermeer zou het hoogheemraadschap een zeer groot deel van haar wateropslagcapaciteit ...
Read more
Het beeld van deze kaart van de Bovenrijn bij Schenkenschans dateert – zo blijkt uit de titelcartouche – uit 1696. De Gelderse landmeter Gerard Passavant (?-1706) vervaardigde de kaart, die in 1699 in gedrukte vorm verscheen. Afgebeeld zijn diverse maatregelen om de waterafvoer via de Neder-Rijn en de Waal door middel van enkele rivierafsnijdingen te verbeteren. Een opgeplakte strook bedrukt papier, met daarop de gewenste nieuwe situatie, laat zien ‘hoe den Bovenryn soude moeten verleid worden door het [gebied] Salmoort, soo men de jegenwoordige mont van de Nederryn soude wille helpen.’ Oorspronkelijk behoorde de kaart samen met vier andere rivierkaarten als ...
Read more
Al vanaf het begin van de 18de eeuw toonde de provincie Holland een bovenmatige interesse voor de waterstaatkundige toestand van de bovenrivieren. De situatie van de waterlopen in het gebied waar de Rijn, Neder-Rijn en Waal samenkomen had immers rechtstreekse invloed op de situatie stroomafwaarts. Grote watermassa’s, die tijdens uitzonderlijke hoogwaterstanden op een ongecontroleerde manier via de Rijn richting de Lek zouden worden gestuwd, leverden een direct gevaar op voor Holland. Een groot deel van Holland, het economische hart van de Republiek, zou bij het doorbreken van de noordelijke Lekdijk onder water komen te staan met alle materiële en immateriële ...
Read more
Deze manuscriptkaart van de omgeving van Sas van Gent is omstreeks 1770 mogelijk vervaardigd door de landmeter Rochus van Suchtelen (1717-1787). Goed is te zien hoe ten oosten van de vestingplaats de Canisvlietkreek, een zijarm van de Braakman, diep in het land sneed en verantwoordelijk was voor het ontstaan van opgeslibde schorren. Toen Gent in de 16de eeuw door middel van een kanaal naar de Braakman een verbinding kreeg met de open zee, kon Sas van Gent zich ontwikkelen tot een strategische plaats. Daar waar de Gentse of Sasse Vaart zich aansloot op de Canisvlietkreek werd in 1551 een sluis (= ...
Read more
Door vervening ontstonden in grote delen van Holland waterplassen. In veel gevallen werden die plassen weer drooggemaakt, zodat er landbouw mogelijk was. Ook rond Bleiswijk ontstonden als gevolg van het turfsteken grote waterpartijen, die vanaf de 18de eeuw werden omgevormd tot droogmakerijen. Veel van deze droogmakerijen zijn te zien op deze kaart. Specifiek gaat het bij deze kaart om de drooglegging van de Butterdorpse Polder, Oosteindse Polder, Hoekeindse Polder en Klappolder. Na 1770 werden al deze polders drooggemaakt. De Tweemanspolder en de Eendrachtspolder – rechtsonder op de kaart – waren al eerder in de 18de eeuw aangepakt. Zoals de tekst rechtsonder ...
Read more
Deze kaart van de Bijlandsche Waard illustreert op treffende wijze de toenmalige waterstaatkundige problematiek van de Waalbocht bij Herwen. Door verdergaande insnijding van deze meander dreigde op den duur een samenvloeiing met de Neder-Rijn, waardoor de laatste waterloop veel te grote watermassa’s zou moeten afvoeren met stroomafwaarts waarschijnlijk desastreuze gevolgen. In de winter van 1763 op 1764 bezweek de Herwense dijk en werd het oude dorp van Herwen door de rivier verzwolgen. Deze rampspoed gecombineerd met de dreigende wateroverlast stroomafwaarts noopten Holland, Gelderland en Pruisen tot een gezamenlijke aanpak. In 1771 kwam er eindelijk een akkoord, waarin enkele belangrijke waterstaatkundige ...
Read more
Niet alleen de Merwede kampte in de 18de eeuw met verzandingen, ook de vaarweg via het Goereese Gat, Dordtse Kil en Maas kreeg te maken met steeds meer sedimentatie. Rotterdamse kooplieden vroegen in 1771 om maatregelen tegen het ondieper worden van het Krabbegat bij ’s-Gravendeel. De Krabbe vormde een alternatieve scheepvaartroute naar Rotterdam, wanneer de Maasmond door verzandingen onbevaarbaar was. De Krabbe zelf bleek echter ook gevoelig voor verzanding. Soms liepen schepen hier vast op de bodem en versperden de doorgang. De kooplieden uit Rotterdam vroegen behalve om een verbod voor schepen met te grote doorgang ook om een grotere ...
Read more
Rotterdamse kooplieden vroegen in 1771 om maatregelen tegen het ondieper worden van het Krabbegat bij ’s-Gravendeel. Niet alleen de Merwede kampte in de 18de eeuw namelijk met verzandingen, ook de vaarweg via het Goereese Gat, Dordtse Kil en Oude Maas kreeg te maken met steeds meer sedimentatie. De Krabbe vormde een alternatieve scheepvaartroute naar Rotterdam, wanneer de Maasmond door verzandingen onbevaarbaar was. De Krabbe zelf bleek dus ook gevoelig voor verzanding. Christiaan Brunings (1736-1805), sinds 1768 Inspecteur-Generaal van de Hollandse waterstaatsdienst, erkende de slechte bevaarbaarheid van de Krabbe. In zijn advies aan de Staten van Holland pleitte hij echter voor ...
Read more
Rotterdamse kooplieden vroegen in 1771 om maatregelen tegen het ondieper worden van het Krabbegat bij ’s-Gravendeel. Niet alleen de Merwede kampte in de 18de eeuw namelijk met verzandingen, ook de vaarweg via het Goereese Gat, Dordtse Kil en Oude Maas kreeg te maken met steeds meer sedimentatie. De Krabbe vormde een alternatieve scheepvaartroute naar Rotterdam, wanneer de Maasmond door verzandingen onbevaarbaar was. De Krabbe zelf bleek dus ook gevoelig voor verzanding. Christiaan Brunings (1736-1805), sinds 1768 Inspecteur-Generaal van de Hollandse waterstaatsdienst, erkende de slechte bevaarbaarheid van de Krabbe. In zijn advies aan de Staten van Holland pleitte hij echter voor ...
Read more
Nadat Holland, Gelderland en Pruissen in 1771 een akkoord hadden bereikt over de aanpak van de problematiek van de Gelderse bovenrivieren, gingen landmeters driftig aan de slag om de rivieren te karteren. Diverse soorten kaarten waren hiervan het resultaat. Zo tekende men kaarten van geprojecteerde werkzaamheden, kaarten die de voortgang van de projecten illustreerden en kaarten die het uiteindelijke resultaat lieten zien. Ook maakte men overzichtskaarten, met name in de beginfase, om een goede indruk van de gesteldheid van een rivier te verkrijgen. Deze kaart van de Boven-Rijn tussen Emmerich en Spijk is daar een voorbeeld van. De kaart biedt een ...
Read more
Deze kaart is gemaakt naar aanleiding van een project ter realisering van een boezemsloot voor het droogmaken en drooghouden van de Butter- of Boterpolder, ten noordoosten van Hazerswoude. Voordat de Boterpolder drooggemaakt was, maalden de bestaande molens uit op de Rietveldsevaart (ook wel Kerkevaart geheten). Parallel aan deze vaart werd ten behoeve van de drooglegging van de Boterpolder aan de zuidzijde een boezemsloot gegraven. De linker detailkaart toont deze toen geprojecteerde sloot, evenals de ringdijk en nog een vaart ten zuiden daarvan. De droogmaking van de Boterpolder maakte onderdeel uit van de bedijking van de Noordplassen in 1759. Aan de boezemsloot ...
Read more
Het IJ vormde lange tijd de rechtstreekse verbinding van Amsterdam met de open zee. De scheepvaartroute liep via de Zuiderzee en Texel naar de Noordzee, maar de bevaarbaarheid verslechterde vanaf de 17de eeuw. Vooral bij Pampus was het ondiep en versperden schepen met veel diepgang meerdere malen de toegang tot het IJ. Het IJ zelf had soms ook te maken met ondieptes. Daarom werden regelmatig dieptepeilingen verricht om te beoordelen of de watergang voldoende bevaarbaar was. Deze door Melchior Bolstra (1704-1776) vervaardigde kaart toont enkele geprojecteerde waterstaatkundige werken, ‘zo om de steeds toeneemende Ondiepte voor de Admiraliteits en Oost-Indische Compagnies Boomen ...
Read more
Deze manuscriptkaart van de omgeving van Sas van Gent is in 1774 vervaardigd door de landmeter Anthonij Wiedemann (?-1792). Goed is te zien hoe ten oosten van de vestingplaats de Canisvlietkreek, een zijarm van de Braakman, diep het land insneed en verantwoordelijk was voor het ontstaan van allerlei opgeslibde schorren. Toen Gent in de 16de eeuw door middel van een kanaal naar de Braakman een verbinding kreeg met de open zee, kon Sas van Gent zich ontwikkelen tot een strategische plaats. Daar waar de Gentse of Sasse Vaart zich aansloot op de Canisvlietkreek werd in 1551 een sluis (= sas) geplaatst. ...
Read more
Lange tijd bestond de dijk tussen Huisduinen en (Den) Helder uit een constructie van houten palen. Omstreeks 1700 deed de paalworm echter van zich spreken en moest men uitkijken naar een nieuw soort kustverdediging. In 1733 werden de glooiingen van de dijk bedekt met klipstenen. In 1749 – toen het besluit viel om de gehele noordelijke zeekust op die manier te verstevigen – kwam de Helderse zeewering nog eens aan de beurt. Pas in 1774 bereikte de dijk een staat, die niet veel verschilt van de huidige toestand. Met gepaste trots noemde men de dijk toen de ‘Kapitale Helderse Zeewering’. ...
Read more
Op 30 mei 1775 besloot het College van Dijkgraven en Hoogheemraden van Drechterland om deze overzichtskaart te laten vervaardigen. Met uitzondering van nieuwe opmetingen van de zeedijk ging aan deze uitgave geen veldwerk vooraf. De topografie ontleende de graveur dan ook hoofdzakelijk aan bestaande kaarten. Als basismateriaal fungeerde onder meer de in 1723 uitgegeven achtbladige ‘Nieuwe kaarte van het Dyckgraafschap van Dregterland’ of de heruitgave hiervan uit 1743. De kartering hiervan was van de hand van de leraar en mathematicus Govert Oostwoud (1671-1723). De nieuwe metingen van de zeedijk en de diepten van het water voor de kust werd verricht door ...
Read more
Deze manuscriptkaart toont de toen net drooggemaakte Bovenkerker Polder bij Amstelveen. Oorspronkelijk was hier sprake van een veengebied en tot 1639 werd er turf gestoken. Hierdoor ontstond een grote waterplas, die een bedreiging vormde voor Amsterdam en Amstelveen. Daarom werd op 7 september 1764 door de Staten van Holland en West-Friesland octrooi verleend voor het verder uitvenen en droogmaken van de polder. Het droogmaken gebeurde door elf molens. Deze molens zijn prachtig te zien op de kaart, waarop tevens een eerste verkavelingsvoorstel figureert. Uiteindelijk viel de polder in 1769 droog. Tegenwoordig bestaat het noordelijk deel van de polder uit bebouwing van ...
Read more
Deze manuscriptkaart toont het gebied van de nog onbedijkte Hoofdplaatpolder, tussen Breskens en Biervliet in Zeeuws-Vlaanderen. Het kaartbeeld is in 1759/1760 vervaardigd door de militair-ingenieur Rochus van Suchtelen (1717-1787) en in 1777 gekopieerd door Anthonij Johann Wiedemann (?-1792). Halverwege de Middeleeuwen was het gebied rond Hoofdplaat bewoond. Vele overstromingen zorgden ervoor dat het in de 15de eeuw onder water liep. Tot diep in de 17de eeuw zouden de ruïnes van de kerk nog te zien zijn geweest op de schorren en slikken. Rond 1700 bleken de schorren dusdanig gevormd, dat een particulier een verzoek aan de Staten van Zeeland deed tot ...
Read more
Deze manuscriptkaart is vervaardigd naar aanleiding van het plan om een dam te maken in het schorrengebied tussen Axel en de forten Sint-Jacob en Sint-Joseph. Een grote zijarm van de Westerschelde, de Braakman, reikte tot in het gebied ten zuidoosten van Axel. De Braakman is ontstaan tijdens stormvloeden in de 14de en 15de eeuw en heeft lange tijd de grens gevormd tussen het oostelijk en westelijk deel van Zeeuws-Vlaanderen. In de 19de en 20ste eeuw zijn grote delen van de Braakman bedijkt. Wie nu in Axel komt, kan zich moeilijk voorstellen dat de plaats ooit in het bezit is geweest ...
Read more
Het IJ vormde lange tijd de rechtstreekse verbinding van Amsterdam met de open zee. De scheepvaartroute liep via de Zuiderzee en Texel naar de Noordzee, maar de bevaarbaarheid verslechterde vanaf de 17de eeuw. Vooral bij Pampus was het ondiep en versperden schepen met veel diepgang meerdere malen de toegang tot het IJ. Het IJ zelf had soms ook te maken met ondieptes. Daarom werden regelmatig dieptepeilingen verricht om te beoordelen of de watergang voldoende bevaarbaar was. Deze kaart toont de resultaten van de dieptepeilingen in de jaren 1776 en 1777. Met een stippellijn is de vaargeul ingetekend. Het gedeelte van het ...
Read more
Het IJ vormde lange tijd de rechtstreekse verbinding van Amsterdam met de open zee. De scheepvaartroute liep via de Zuiderzee en Texel naar de Noordzee, maar de bevaarbaarheid verslechterde vanaf de 17de eeuw. Vooral bij Pampus was het ondiep en versperden schepen met veel diepgang meerdere malen de toegang tot het IJ. Het IJ zelf had soms ook te maken met ondieptes. Daarom werden regelmatig dieptepeilingen verricht om te beoordelen of de watergang voldoende bevaarbaar was. Deze manuscriptkaart toont de resultaten van de dieptepeilingen rond het jaar 1777. Met divers gevormde pijlen is de stroomsnelheid en -richting bij eb en vloed ...
Read more
In 1771 werd er eindelijk een akkoord bereikt tussen Holland, Gelderland en Pruisen over het aanpakken van de instabiele loop van de rivieren Rijn, Neder-Rijn, Waal en IJssel in Gelderland. Eén van de voorgestelde maatregelen ter verbetering van de waterstaatkundige toestand van de Gelderse bovenrivieren betrof de doorgraving van polder De Pleij, waardoor een flauwere beginbocht van de IJssel werd gerealiseerd met een gunstige invloed op de doorstroming. Het was de bedoeling om het Rijnwater vanuit Duitsland en Zwitserland meer evenwichtig te verdelen. Het overgrote deel van deze watermassa – twee derde - werd bij Pannerden al via de Waal ...
Read more
De scheepvaart in de Merwede had in de 18de eeuw regelmatig last van zandbanken en ondieptes. Zo vormden zich op den duur enkele zandplaten bij Hardinxveld, die vooral bij laag water voor de schepen hinder opleverden. Ook bij de haven van Werkendam waren er ondieptes, die zich ondanks allerlei tegenmaatregelen steeds meer uitbreidden. Experts als Melchior Bolstra en Christiaan Brunings weten de toenemende verzandingen aan de waterafvloeiing via de Biesbosch. Zij adviseerden om de vele kreken in de Biesbosch aan de achterzijde van het Bergsche Veld met rijsdammen deels af te sluiten. Dit gebeurde in 1770, terwijl daarnaast de kribben ...
Read more
De scheepvaart in de Merwede had in de 18de eeuw regelmatig last van zandbanken en ondieptes. Zo vormden zich op den duur enkele zandplaten bij Hardinxveld, die vooral bij laag water voor de schepen hinder opleverden. Ook bij de haven van Werkendam waren er ondieptes, die zich ondanks allerlei tegenmaatregelen steeds meer uitbreidden. Experts als Melchior Bolstra en Christiaan Brunings weten de toenemende verzandingen aan de waterafvloeiing via de Biesbosch. Zij adviseerden om de vele kreken in de Biesbosch aan de achterzijde van het Bergsche Veld met rijsdammen deels af te sluiten. Dit gebeurde in 1770, terwijl daarnaast de kribben ...
Read more
Dit is een grootschalige landmeterskaart van het hoornwerk, een fortificatievorm, Het Pas ten oosten van Sas van Gent. Het verdedigingswerk moest de Canisvlietkreek, een zijarm van de Braakman, controleren en tegelijkertijd de verbindingsweg over de Graafjansdijk. Toen Gent in de 16de eeuw door middel van een kanaal naar de Braakman een verbinding kreeg met de open zee, kon Sas van Gent zich ontwikkelen tot een strategische plaats. Daar waar de Gentse of Sasse Vaart zich aansloot op de Canisvlietkreek werd in 1551 een sluis (= sas) geplaatst. De nederzetting die hier ontstond werd echter in 1572 door de watergeuzen platgebrand. Vervolgens ...
Read more
Deze manuscriptkaart toont het polder- en schorrengebied tussen Axel en Hulst, Zeeuws-Vlaanderen. Al in de 17de eeuw werd Zeeuws-Vlaanderen een militaire bufferzone om Holland en Zeeland tegen vijandelijkheden uit het zuiden te beschermen. Van west naar oost legde men een stelsel van linies aan. Talrijke forten verbonden door dijken gingen het landschap domineren. Sluizen in de dijken konden in tijden van oorlog geopend worden om grote polders te inunderen. In het gebied bij Axel en Hulst was sprake van enkele getijdekreken, die diep het land indrongen. Bij hoog water liepen ook stukken land in de buurt van de kreken onder water, ...
Read more
Deze kaart is vervaardigd naar aanleiding van een onderzoek naar de gevolgen van de havenuitbreidingen van Middelharnis en Goedereede voor de toegankelijkheid van de marinehaven van Hellevoetsluis. De landmeter Cornelis Goekoop droeg in 1779 zorg voor het kaartbeeld, terwijl Leonard Schenk Jansz. (1732-1800) de kaart in 1781 graveerde. Goekoop zette veel raaien uit in de monding van het Haringvliet, waarlangs hij de waterdieptes peilde. Deze metingen dienden vergeleken te worden met de waarnemingen die eerder, in 1731 en 1732, door Nicolaas Cruquius waren gedaan. Op de kaart staat – aan beide oevers van het Haringvliet - met een stippellijn aangegeven ‘de ...
Read more
Deze schetsmatige manuscriptkaart van het Hellegat heeft als ontwerp aan de basis gestaan van de gedrukte kaart ten behoeve van een resolutie van de Staten van Holland en West-Friesland. De kaart is vervaardigd naar aanleiding van een onderzoek naar de gevolgen van de havenuitbreidingen van Middelharnis en Goedereede voor de toegankelijkheid van de marinehaven van Hellevoetsluis. Uit het onderzoek bleek dat het Haringvliet te kampen had met nogal wat ondieptes. Volgens de leider van het onderzoek, de Inspecteur-Generaal van de Hollandse waterstaatsdienst Christiaan Brunings (1736-1805), was dit te wijten aan de havenwerken bij Goedereede en de aanleg van de Statendam tussen ...
Read more
Deze manuscriptkaart van het Haringvliet ter hoogte van Middelharnis heeft als ontwerp aan de basis gestaan van de gedrukte kaart ten behoeve van een resolutie van de Staten van Holland en West-Friesland. De kaart is vervaardigd naar aanleiding van een onderzoek naar de gevolgen van de havenuitbreidingen van Middelharnis en Goedereede voor de toegankelijkheid van de marinehaven van Hellevoetsluis. Uit het onderzoek bleek dat het Haringvliet te kampen had met nogal wat ondieptes. Volgens de leider van het onderzoek, de Inspecteur-Generaal van de Hollandse waterstaatsdienst Christiaan Brunings (1736-1805), was dit te wijten aan de havenwerken bij Goedereede en de aanleg van ...
Read more
De graveur Jan Wandelaar (1690-1759) kan zich beroepen op het vervaardigen van deze schitterende wandkaart van het Hoogheemraadschap van de Zeeburg- en Diemerdijk. Hij deed dit in opdracht van het hoogheemraadschapsbestuur. Wandelaar werkte in Amsterdam, onder meer als kunstenaar, graveur, schrijver en kunstverzamelaar. Zijn naam is te zien op de onderste banderol van de prachtig gegraveerde decoratie met de adelaar midden boven. Het is niet waarschijnlijk dat Wandelaar metingen in het veld heeft verricht. De gedetailleerdheid en nauwkeurigheid van de kaart tonen echter aan dat er onmiskenbaar een goede landmeter aan te pas moet zijn gekomen. De kaart biedt dan ook ...
Read more
Het IJ bij Amsterdam had in het verleden vaak te maken met ondieptes. Vanaf de 18de eeuw werden regelmatig voorstellen en plannen ingediend ter verbetering van de bevaarbaarheid van de waterloop. Zoals de titelcartouche links duidelijk maakt, is deze kaart gemaakt naar aanleiding van een prijsvraag uitgeschreven door de Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen uit Haarlem. Het wetenschappelijk genootschap wenste een antwoord op de vraag hoe het IJ beter bevaarbaar was te maken. De kaart toont een mogelijke oplossing in 1783 bedacht door Christiaan Brunings, namelijk door de aanleg van een lange rijsdam over bijna de gehele lengte van het IJ. En ...
Read more
Ten oosten van het toenmalige dorp Helder ontstond in de loop der tijd een natuurlijke baai, het Nieuwe Diep. Door deze baai uit te diepen zou men een prima zeehaven kunnen realiseren, die een betere bescherming bood dan de aloude Rede van Texel. Stadhouder Willem V gaf in 1779 de opdracht tot een haalbaarheidsonderzoek van de nieuwe getijhaven. Zuiderzeesteden als Medemblik, Enkhuizen en Hoorn waren bang voor concurrentie en ontpopten zich als felle tegenstanders van het plan. Ondanks die protesten viel in 1781 het besluit om het Nieuwe Diep voor zeeschepen geschikt te maken. Het jaar daarop ving men de ...
Read more
Op deze kaart staat de Nieuwkoopse Plas nog als onbedijkt gebied afgebeeld. De metingen hiervoor, zo vermeldt de titelcartouche, werden gedaan door Klaas Vis en Jan Switser in 1788 en 1789. De kaart draagt de resolutiedatum van 23 juli 1789. Deze datum verwijst naar het besluit van de Staten van Holland en West-Friesland om toestemming te verlenen voor het inpolderen van de plas. De kaart is in 1791 gepubliceerd en gegraveerd door Leonard Schenk Jansz. (1732-1800). De manuscriptkaart, die aan de gedrukte kaart vooraf ging, bevindt zich in het Archief van het Hoogheemraadschap van Rijnland te Leiden.
Read more
Vanaf de 16de eeuw heeft het gebied dat nu Zeeuws-Vlaanderen wordt genoemd eeuwenlang dienst gedaan als militaire bufferzone. In tijden van oorlogsdreiging vonden hier grootschalige inundaties plaats, als onderdeel van de Vlaamse of Staats-Vlaamse waterlinie. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) kreeg de Republiek de zeggenschap over dit gebied en vanaf 1664 werd de grens van ‘Staats-Vlaanderen’ vastgesteld, zoals die nu globaal nog steeds is. De plaatselijke bevolking heeft dus lang onder spanning van de vijand uit het zuiden geleefd; eerst als gevolg van de dreiging van de Spanjaarden en later van de Fransen. Ten tijde van de Tachtigjarige Oorlog hadden de ...
Read more
Deze manuscriptkaart van de Nieuwe Maas is – zoals de cartouche duidelijk maakt – gebaseerd op de grote kaart van de Beneden-Maas en Merwede uit 1738-1745 door Melchior Bolstra. De mathematicus Jacob Florijn (1751-1818) heeft in 1791 het kaartbeeld voor wat betreft het gedeelte van de Nieuwe Maas globaal geactualiseerd, ‘naar de tegenswoordige gesteldheid van de Eilanden en droogtens verbeeterd’. Florijn was sinds 1771 aangesteld als mathematicus en examinator der zeeofficieren bij de Admiraliteit op de Maas en tot mathematicus der stad Rotterdam. Hij hield zich onder meer bezig met het vinden van de lengte op zee en het verbeteren van ...
Read more
Op deze kaart staat de Nieuwkoopse Plas als droogmakerij afgebeeld. De metingen voor de kaart, zo vermeldt de titelcartouche, werden gedaan door Klaas Vis en Jan Switser in de jaren 1788 en 1789. De kaart draagt de resolutiedatum van 23 juli 1789. Deze datum verwijst naar het besluit van de Staten van Holland en West-Friesland om toestemming te verlenen voor het inpolderen van de plas. Vele geprojecteerde molens, bedoeld voor het droogmaken van de Nieuwkoopse Plas zijn op de kaart weergegeven. De kaart is in 1791 gepubliceerd en gegraveerd door Leonard Schenk Jansz. (1732-1800).
Read more
Zoals de titelcartouche linksonder duidelijk maakt, is deze kaart gemaakt naar aanleiding van een prijsvraag uitgeschreven door de ‘loflijke’ Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen. Het wetenschappelijke vraagstuk dat het genootschap opgelost wilde hebben, was de voortdurende verdieping van de geul van het Marsdiep (op dat punt ook wel Helsdeur genoemd). De maatschappij zocht naar ‘middelen om de stroomen van de Wal af te keeren en het naaderen der gevaarlijke diepte voor te komen’. De kaart is in 1792 getekend door de landmeter F.W. Muri. De verdergaande verdieping van de Helsdeur was volgens zijn kaart te voorkomen door de aanleg of verlenging van ...
Read more
Deze eenvoudige manuscriptkaart toont de aansluiting van het Haarlemmermeer op het Nieuwe Meer tussen het huidige Schiphol en Buitenveldert. De cartografie is van de hand van de landmeters C. van Diest en F.W. van Muri. De kaart is waarschijnlijk vervaardigd om de plaatselijke oeverafslag van het Haarlemmermeer in beeld te brengen.
Read more
Deze overzichtskaart van het Hoogheemraadschap van de Krimpenerwaard verscheen oorspronkelijk in 1683. Hier afgebeeld is de zevende uitgave uit 1792. Aanvankelijk werd door het College van Dijkgraaf en Hoogheemraden van de Krimpenerwaard de Rijnlandse landmeter Jan Jansz. Dou benaderd om de kaart te vervaardigen. Beide partijen konden echter niet tot overeenstemming komen. Het college gaf vervolgens de opdracht aan de toen nog vrij onbekende kaarttekenaar Johannes Leupenius. Hij begon in september 1681 met de opmetingen en graveerde ook de kaart. Volgens kunsthistorici stond Leupenius als tekenaar sterk onder invloed van Rembrandt, maar als graveur wordt hij niet erg hoog aangeslagen. In ...
Read more
In de 18de eeuw noopte de zorgwekkende toestand van de bovenrivieren – regelmatig dreigden te grote watermassa’s via de Boven-Rijn naar de Beneden-Rijn afgevoerd te worden – tot een onvermijdelijk akkoord tussen Gelderland en Pruisen (Kleef). Ook Holland was een direct belanghebbende in deze onderhandelingen, omdat de situatie van de bovenrivieren rechtstreeks invloed had op de situatie stroomafwaarts. In april 1771 bereikten de drie partijen na moeizame onderhandelingen overeenstemming over een definitieve aanpak van de rivierproblematiek. Drie waterstaatkundige zaken werden voorgoed geregeld. Op de eerste plaats wilde men de bovenloop van de Oude Rijn bij Tolkamer volledig afdammen, opdat een ...
Read more
Deze kaart toont een beeld van de nog onbedijkte Diemer- of Watergraafsmeer. Toen de kaart verscheen was dit meer echter al geruime tijd drooggemaakt. Zoals de cartouche midden boven vermeldt, is de kaart dan ook in 1793 door C. van der Sluys jr. ‘getrokken en getekend uit oude kaarten’. De gravure is van de hand van Cornelis van Baarsel. De Diemer- of Watergraafsmeerpolder ontstond in 1629 na droogmaking van het plaatselijke meer. Bij de Sint-Pietersvloed in 1651 brak de zeedijk door en liep de Watergraafsmeer onder. Het jaar daarop werd de polder weer drooggemaakt en verkaveld. De cartouche midden onder draagt ...
Read more
De scheepvaart in het Goereese Gat en het Haringvliet had in de 18de eeuw regelmatig last van ondieptes en zandplaten. Ook de marinehaven van Hellevoetsluis ondervond overlast van een grote zandbank, die in de loop der jaren steeds meer in de richting van de haven opschoof. Deze kaart van het Haringvliet bij Hellevoetsluis toont onder meer deze plaat, ‘zo Verre die voor de Zee-Schepen hinderlyk is’. Een deel van de zandbank viel ook bij laagwater droog. Om de vaargeul bij de haven op diepte te houden, moest de stroomsnelheid verhoogd worden. Daartoe stelde Christiaan Brunings (1736-1805), Inspecteur-Generaal van de Hollandse waterstaatsdienst, ...
Read more
In de 18de eeuw kampte de vaarweg via het Goereese Gat, Dordtse Kil en Oude Maas met voortdurende verzandingen. Vooral van de zijde van de scheepvaart klonk de roep om hiertegen maatregelen te nemen. Dat gold met name voor de aansluiting van de Oude Maas op het Krabbegat bij ’s-Gravendeel. De Krabbe vormde een alternatieve scheepvaartroute naar Rotterdam, wanneer de Maasmond door verzandingen onbevaarbaar was. De Krabbe zelf bleek echter ook gevoelig voor verzanding. Soms liepen schepen hier vast op de bodem en versperden zij de doorgang. Deze ongewenste situatie is de aanleiding geweest voor vele grootschalige karteringen van dit ...
Read more
Deze kaart van het Bijlandsch Kanaal werd kort na de oplevering van de nieuwe waterloop gepubliceerd. Het Bijlandsch Kanaal werd gegraven in de periode 1773-1776 met als doel de rivier de Waal een nieuwe en beter te beheersen bedding te verschaffen. De bestaande bedding sneed zich namelijk via de Waalmeander bij Herwen te veel landinwaarts in. Dit leidde onder andere tot de verzwelging van het oude dorp van Herwen en dreigende wateroverlast stroomafwaarts. Het Bijlandsch Kanaal zorgde ervoor dat de Waal weer in de juiste, westelijke richting werd gemanoeuvreerd. Zoals de cartouche rechtsboven suggereert, dateert het kaartbeeld van 1774, toen de ...
Read more
In de 18de eeuw kampte de vaarweg via het Goereese Gat, Dordtse Kil en Oude Maas met voortdurende verzandingen. Vooral van de zijde van de scheepvaart klonk de roep om hiertegen maatregelen te nemen. Dat gold met name voor de aansluiting van de Oude Maas op het Krabbegat bij ’s-Gravendeel. De Krabbe vormde een alternatieve scheepvaartroute naar Rotterdam, wanneer de Maasmond door verzandingen onbevaarbaar was. De Krabbe zelf bleek echter ook gevoelig voor verzanding. Soms liepen schepen hier vast op de bodem en versperden zij de doorgang. Deze ongewenste situatie is de aanleiding geweest voor vele grootschalige karteringen van dit ...
Read more
Deze kaart van het Bijlandsch Kanaal toont, zoals de cartouche midden onder aangeeft, de situatie van mei 1775. Met het Bijlandsch Kanaal werd begonnen in 1773 en in 1776 leverde men de nieuwe waterloop op. De belangrijkste reden voor dit waterstaatkundige project was het realiseren van een nieuwe en beter te beheersen bedding voor de Waal. De bestaande bedding sneed zich namelijk via de Waalmeander bij Herwen te veel landinwaarts in. Dit leidde onder andere tot de verzwelging van het oude dorp van Herwen en dreigende wateroverlast stroomafwaarts. Het Bijlandsch Kanaal moest ervoor zorgen dat de Waal weer in de ...
Read more
Deze kaart van het Bijlandsch Kanaal werd kort na de oplevering van de nieuwe waterloop gepubliceerd. Het Bijlandsch Kanaal werd gegraven in de periode 1773-1776 met als doel de rivier de Waal ter plekke een nieuwe en beter te beheersen bedding te verschaffen. De bestaande bedding sneed zich namelijk via de Waalmeander bij Herwen te veel landinwaarts in. Dit leidde onder andere tot de verzwelging van het oude dorp van Herwen en dreigende wateroverlast stroomafwaarts. Het Bijlandsch Kanaal zorgde ervoor dat de Waal weer in de juiste, westelijke richting werd gemanoeuvreerd. Zoals de cartouche rechtsboven suggereert, dateert het kaartbeeld van 1776, ...
Read more
Deze kaart van de Waal tussen Spijk en Pannerden werd kort na de oplevering van het nieuwe Bijlandsch Kanaal gepubliceerd. Dit kanaal werd gegraven in de periode 1773-1776 met als doel de rivier de Waal ter plekke een nieuwe en beter te beheersen bedding te verschaffen. De bestaande bedding sneed zich namelijk via de Waalmeander bij Herwen te veel landinwaarts in. Dit leidde onder andere tot het wegspoelen van het oude dorp van Herwen en dreigende wateroverlast stroomafwaarts. Het Bijlandsch Kanaal zorgde ervoor dat de Waal weer in de juiste, westelijke richting werd gemanoeuvreerd. Met deze kaart van de Waal van ...
Read more
Deze schitterend gegraveerde kaart toont een gebied, dat in het verleden meermalen te kampen had met wateroverlast, het Land van Heusden en Altena. Het kaartbeeld steunt op het werk van de landmeters Jacob Engelman en Frederik Willem Conrad (1769-1808). De koperdiepdruk is van de hand van Daniel Veelwaard. Conrad had de supervisie bij de totstandkoming van de kaart. Conrad was bedreven in de wiskunde en werd in 1787 bij de genie aangesteld om toezicht te houden op allerlei waterstaatkundige werken in de buurt van Sluis. Een jaar later ging hij werken bij het Hoogheemraadschap Rijnland. In de Franse Tijd werd hij ...
Read more
Deze kaart van het Land van Maas en Waal en Rijk van Nijmegen heeft gefungeerd als proefkaart voor de eerste landelijke kartering door Luitenant-kolonel C.R.T. Kraijenhoff (1758-1840). Buiten het kader boven de kaart wordt dit duidelijk gemaakt: ‘Dit kaartje verstrekt tot model der smaak en gravure, volgends de nieuwe kaart der Bataafsche Republiek, in negen grooten bladen zal worden uitgegeven, overeenkomstig het besluit der Eerste kamer van het Vertegenwoordigend Lichaam des Bataafschen Volks, in dato den 22 Augustus 1798’. De kaart is getekend door Kraijenhoffs neef, de luitenant-generaal der Genie en directeur van het Archief van Oorlog en Topografisch Bureau, Maximiliaan ...
Read more
In de 18de eeuw had de vaarweg via het Goereese Gat, Dordtse Kil en Oude Maas te stellen met voortdurende verzandingen. Vooral van de zijde van de scheepvaart klonk de roep om hiertegen maatregelen te nemen. Dat gold vooral voor de aansluiting van de Oude Maas op het Krabbegat bij ’s-Gravendeel. De Krabbe vormde een alternatieve scheepvaartroute naar Rotterdam, wanneer de Maasmond door verzandingen onbevaarbaar was. De Krabbe zelf bleek echter ook gevoelig voor verzanding. Soms liepen schepen hier vast op de bodem en versperden zij de doorgang. Deze ongewenste situatie is de aanleiding geweest voor vele grootschalige karteringen van ...
Read more
Deze op het zuidoosten georiënteerde manuscriptkaart toont een gedeelte van de Nieuwe Maas bij Vlaardingen. Te zien zijn enkele dwarspeilingen met de bijbehorende dieptes en enkele zandplaten, die de haven van Vlaardingen belemmerden. Als remedie tegen die verzandingen is in rood de aanleg van een krib voorzien. De maker van deze kaart uit 1800 is niet bekend.
Read more
Deze kaart toont het gebied dat van de 13de tot en met de 16de eeuw in het Groningse Reiderland aan overstromingen verloren is gegaan. Daarmee is het een zogeheten historische kaart of reconstructiekaart. De handschriftkaart is waarschijnlijk rond 1800 vervaardigd naar het voorbeeld van de gedrukte kaart van Abraham Maas uit 1718. Vanaf het jaar 1000 ontstonden in het Reiderland de eerste veenontginningen en groeide de welvaart. In de 13de eeuw vormde het gebied een autonoom territorium van het Heilige Roomse Rijk. Met de rijkdom was het gedaan vanaf eind 13de eeuw, toen overstromingen het Reiderland gingen teisteren en de ...
Read more
In de 18de eeuw kampte de vaarweg via het Goereese Gat, Dordtse Kil en Oude Maas met voortdurende verzandingen. Vooral van de zijde van de scheepvaart klonk de roep om hiertegen maatregelen te nemen. Dat gold met name voor de aansluiting van de Oude Maas op het Krabbegat bij ’s-Gravendeel. De Krabbe vormde een alternatieve scheepvaartroute naar Rotterdam, wanneer de Maasmond door verzandingen onbevaarbaar was. De Krabbe zelf bleek echter ook gevoelig voor verzanding. Soms liepen schepen hier vast op de bodem en versperden zij de doorgang. Deze ongewenste situatie is de aanleiding geweest voor vele grootschalige karteringen van dit stukje ...
Read more
Deze manuscriptkaart van de Nieuwe Maas ter hoogte van Rotterdam werd rond 1801 vervaardigd door Frederik Willem Conrad (1769-1808). Conrad was bedreven in de wiskunde en werd in 1787 bij de genie aangesteld om toezicht te houden op allerlei waterstaatkundige werken in de buurt van Sluis. Een jaar later ging hij werken bij het Hoogheemraadschap Rijnland. In de Franse Tijd werd hij een inspecteur-generaal van de Waterstaat, de voorloper van Rijkswaterstaat en kwam onder zijn leiding onder andere de fraaie kaart van het Land van Heusden en Altena tot stand. Ook de kaart van de Nieuwe Maas vervaardigde Conrad in de ...
Read more
Deze kaart toont de monding van de Oude Rijn bij Spijk, zoals die in het begin van de 19de eeuw werd gekarteerd door de landmeters Frederik Beyerinck II (1766-1838) en Dirk Joseph Thomkens (of Thomkins). Laatstgenoemde tekende op basis van alle meetgegevens de kaart in handschrift. Sinds de opening van het Pannerdensch Kanaal in 1707 ging de watertoevoer voor de Neder-Rijn en IJssel minder via het Rijnstrangengebied. De Oude Rijnmond veranderde vanaf toen stapsgewijs in een overlaat, de Spijkse of Lobithse Overlaat geheten. Via een bewuste verlaging in de bandijk kon men hier in tijden van extreem hoge waterstanden water ...
Read more
Het Hoogheemraadschap Rijnland kampte lange tijd met een steeds verdergaande oeverafslag van het Haarlemmermeer. Vooral aan de oostkant bij Aalsmeer was sprake van ernstige erosie. Het meer dreigde hier samen te gaan vloeien met kleinere plassen, die waren ontstaan door vervening. Holland zou dan te maken krijgen met een om zich heen grijpende ‘waterwolf’ in het hart van het gewest. Om het gevaar van de ‘waterwolf’ te beteugelen, werden al vanaf de 17de eeuw plannen voor droogmaking van het Haarlemmermeer gemaakt. Vele vroege plannen sneuvelden en pas na 1800 ondernam het hoogheemraadschap stappen tot daadwerkelijke droogmaking van het Haarlemmermeer. Zo legde ...
Read more
Deze manuscriptkaart geeft een beeld van de verveningsactiviteiten in het gebied tussen Bakkeveen en Leek in 1811. De kaart is een verkleinde versie van een grotere kaart; beide zijn vervaardigd door de landmeter Sjoerd Cornelis Buwama Aardenburg (1758-?). Goed is te zien hoe men destijds door het graven van vaarten en ‘wijken’ het woeste veengebied ontgon en ontsloot.
Read more
De Biesbosch is vanuit waterstaatkundig oogpunt lange tijd een probleemgebied geweest. Het gebied is geleidelijk aan ontstaan na de Sint-Elisabethsvloed in 1421. Het bestond uit vele waterlopen, zogeheten killen, die het overgrote deel van het Merwede-water via het Hollands Diep naar de Noordzee afvoerden. De Merwede zelf kreeg echter minder water te verstouwen, waardoor het steeds lastiger werd om de rivier op diepte te houden. Anderzijds konden de killen en kreken ten tijde van ijsvorming verstopt raken door ijsdammen, wat weer kon leiden tot dijkdoorbraken en overstromingen elders. In de 18de en 19de eeuw werden daarom talrijke voorstellen gedaan om ...
Read more
Dit ontwerp voor de Nieuwe Merwede is gebaseerd op de grotere kaart van toenmalige Inspecteur-Generaal van de Waterstaat, Jan Blanken Jansz. Beide kaarten dateren uit 1819. De hier gepresenteerde kaart is afkomstig uit Blankens ‘Memorie ter verklaring van de grondbeginselen’ en is gegraveerd door Johannes Fredericus Lange. Het plan voorzag onder meer in het afdammen van de killen van de Biesbosch en het graven van een kanaal van de Merwede naar het Hollandsch Diep. De Biesbosch is namelijk vanuit waterstaatkundig oogpunt lange tijd een probleemgebied geweest. Het gebied is geleidelijk aan ontstaan na de Sint-Elisabethsvloed in 1421. Het bestond uit vele ...
Read more
Deze fraai gegraveerde kaart toont een treffend overzicht van de toenmalige waterstaatkundige toestand van het zuidelijk Rivierengebied. De kaart is van de hand van de beroemde generaal, waterbouwkundige en cartograaf Cornelius Rudolphus Theodurus Kraijenhoff. De gravure is gemaakt door Daniel Veelwaard sr. en jr. De tweebladige kaart hoort bij het werk ‘Proeve van een ontwerp tot scheiding der rivieren de Whaal en de Boven-Maas’. Met een gele kleur zijn op enkele plaatsen op de kaart waterstaatkundige ingrepen geprojecteerd. Zo zien we ten oosten van Nijmegen een geplande afleiding van de Waal naar het noorden en een bochtafsnijding. Daar waar de Maas ...
Read more
Deze kaart van de Lek is vervaardigd door de Utrechtse cartograaf Baron Gijsbert Franco von Derfelden van Hinderstein (1783-1857). Von Derfelden van Hinderstein legde zich vooral toe op de samenstelling van een wetenschappelijk verantwoorde overzichtskaart van Nederlands-Indië. De cartografie van de rivier de Lek mocht zich echter ook in zijn belangstelling verheugen. Tussen 1817 en 1828 was hij lid van het Hoogheemraadschap van de Lekdijk Benedendams. In de nabijheid van het grondgebied van dit hoogheemraadschap hadden zich in 1809 en 1820 grote overstromingen voorgedaan, wat een discussie over rivierverbeteringen van onder andere de Lek aanzwengelde. Van de rivier de Lek publiceerde ...
Read more
Deze in 1825 gepubliceerde kaart toont een mooi totaalbeeld van het net opgeleverde Noordhollandsch Kanaal. Het kaartbeeld is van de hand van Jan Blanken Jansz. (1755-1838), de waterbouwkundige ingenieur die de opdracht voor aanleg van het kanaal kreeg. De uitgave van de kaart was in handen van het Amsterdamse uitgevershuis Hulst van Keulen. Het Noordhollandsch Kanaal werd gegraven om Amsterdam een rechtstreekse verbinding met de Noordzee te geven. Voorheen liep de scheepvaartroute naar Amsterdam via de Zuiderzee, maar de bevaarbaarheid daarvan nam vanaf de 17de eeuw af. Vooral bij Pampus was het ondiep en versperden schepen met veel diepgang meerdere ...
Read more
Deze in 1825 gepubliceerde kaart toont een fraai beeld van het net opgeleverde Noordhollandsch Kanaal. Het kaartbeeld is van de hand van Jan Blanken Jansz. (1755-1838), de waterbouwkundige ingenieur die de opdracht voor aanleg van het kanaal kreeg. De uitgave van de kaart was in handen van de Amsterdammer Evert Maaskamp (1769-1834). Het Noordhollandsch Kanaal werd gegraven om Amsterdam een rechtstreekse verbinding met de Noordzee te geven. Voorheen liep de scheepvaartroute naar Amsterdam via de Zuiderzee, maar de bevaarbaarheid daarvan nam vanaf de 17de eeuw af. Vooral bij Pampus was het ondiep en versperden schepen met veel diepgang meerdere malen ...
Read more